و با عظمتت پايههاى عرشت را پُر كردهاى . . . و در عين بزرگى ، لطيفى و تمام اشياء در برابر عظمتت ، منقاد و در برابر عزّت و سرافرازىات ، ذليل و خوارند .
معناى دقيق عرش الهى و عظمت او
تا كسى را شهود احاطه الهى به هر چيز دست ندهد و يا تصور و تعقّل دقيق آن را نكند ، نمىتواند مشكل اين چند جمله را حلّ نمايد . عرش پروردگار در جمله اوّل ، همان مظاهر الهى و هر چيزى است كه به آن خلق گفته مىشود . عظمت پروردگار هم يك امر ثقيل و بزرگى نيست كه نشود اركان عرش الهى را پُر كند ، از اين رو براى دفع اين توهّم مىفرمايد : در عظمتت لطيف و نافذ مىباشى . بنابراين اگر فرموده شده عظمتت اركان مظاهر را پُر كرده ، مطلبى سنگين به نظر نمىرسد و اما اين كه چگونه آن معنى را مىتوان براى غير اهل شهود و عقل بيان نمود ؟ مىتوان از طريق اشارات بيانات الهى ، آن را توضيح داد و گفت : عالم ملك و خلق ، وابسته به عالم ملكوت و امرشان ( كه نامها و صفات ، بلكه ذات اوست ) مىباشند و از خود چيزى ندارند ، خداوند مىفرمايد :
- بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ
« 1 »
ملكوت هر چيزى در دست اوست .
- أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
« 2 »
آگاه باش كه [ عالم ] خلق و امر از آن اوست .
- أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
« 3 »
شما به خدا نيازمنديد و خداست كه بىنياز و ستوده است .
هامش
( 1 ) . سورهى يس ، آيهى 83 .
( 2 ) . سورهى اعراف ، آيهى 54 .
( 3 ) . سورهى فاطر ، آيهى 15 .