صحت انتساب ذيل دعاى عرفه به سيدالشهداء - عليهالسّلام -
خاتمه : بعضى از بزرگان به سبب نبودن بخش ذيل اين دعا ( از « إِلهِى أَنَا الْفَقِيرُ فِى فَقْرِى . . . » تا « أَلْحَمْدُللَّهِ وَحْدَهُ » ) در بعضى از كتب سيّد - رحمهاللَّه - و ديگران ، گمان كردهاند اين بخش اضافاتى است كه بعضى از اهل كمال به دعا محلق فرمودهاند ولى اين گمان غير قابل قبول است ؛ زيرا تحقيق در مضامين بيانات معصومين - عليهمالسّلام - و ادعيهى ايشان ، خلاف آن را ثابت مىكند ، چنان كه مضمون كلام استاد ما علامه طباطبايى - رضوان اللَّه تعالى عليه - ( كه به كتاب و سنّت آشنايى تمام و در فلسفه و عرفان علمى و عملى در منزلت والايى قرار داشت ) ، در اين باره اين بود كه : « دعاهايى كه از معصومين - عليهمالسّلام - باشد ، بدون سند فرياد مىزنند كه ما از حنجرهاى بيرون آمدهايم كه هيچ فيلسوف و عارفى را قدرت بر اين گونه سخن گفتن ( آن هم از مرحلهى شهود نه استدلال ) نيست . » به خصوص راجع به ذيل دعاى عرفه سيّدالشهدا - عليهالسّلام - مىفرمود : « آن قدر اين ذيل پر محتوى مىباشد ، كه از پُر محتوايى مىخواهد منفجر شود . » شايسته است آنان كه اهل تحقيق در دعاهاى معصومين - عليهمالسّلام - مىباشند ، توجه كنند جملههاى اين بخش در بيانات دعاهاى ديگر معصومين - عليهمالسّلام - نيز وجود دارد و اين ، خود شاهدى بر صحّت انتساب اين بخش توسط صاحب اقبال الاعمال به سيّدالشهدا - عليهالسّلام - مىباشد .
يكى از دعاهايى كه شبيه به اين جملهها را دارد ، دعايى است كه اميرالمؤمنين - عليهالسّلام - به نوف تعليم فرمودهاند . « 1 » سزاوار است خوانندگان عزيز آن را ملاحظه نمايند و تفسير و بيانش را از شرحى كه نسبت به بخش ذيل دعاى عرفه داديم ، برداشت نمايند ، والحمدللَّه .
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 94 ، ص 95 .