معناى حمد ، تهليل و ربوبيّت پيش از اين گفته شد . در اين جا به توضيح ديگر مفردات اين فراز مىپردازيم .
ايمان باللَّه
مقصود از ايمان در اين جا ، ايمان باللَّه است كه جز خداوند چيزى مشاهده نشود و به جز او سبحانه توجّه نشود ؛ چنان كه خداوند مىفرمايد :
فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لَا انْفِصامَ لَها
« 1 »
پس هر كس به طاغوت [ هر معبود جز خدا ] كفر ورزيده ، و تنها به خدا ايمان آورد ، قطعاً به استوارترين دستاويز كه هيچ گسستى ندارد ، چنگ زده است .
زيرا ايمان صورى را نمىتوان ايمان باللَّه گفت ؛ چنان كه خداوند سبحان مىفرمايد :
- وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ
« 2 »
و برخى از مردم مىگويند : به خدا و روز واپسين ايمان آوردهايم ، در حالى كه ايمان نياوردهاند .
- قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا
« 3 »
باديه نشينان مىگويند : ايمان آوردهايم ، بگو : ايمان نياوردهايد ، بلكه بگوييد اسلام آوردهايم .
مفهوم دين
خداوند متعال دين را فطرت ناميده و فرمان چشم دل دوختن بدان را صادر نموده و مىفرمايد :
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ
هامش
( 1 ) . سورهى بقره ، آيهى 256 .
( 2 ) . سورهى بقره ، آيهى 8 .
( 3 ) . سورهى حجرات ، آيهى 14 .