يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ
« 1 »
همراه با ستايش پروردگارشان ، تسبيح او را مىگويند .
همچنين نسبت به همهى مخلوقات در آيهى ديگر مىفرمايد :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
« 2 »
هيچ چيز نيست جز آن كه همراه با ستايش او ، تسبيح گوى او است .
بنابراين ، به اعتبار اطلاق لفظ تسبيح مىتوان گفت : هر موجودى تكويناً تسبيحات اربعه را دارد و چون قدرِ سعهى وجودىاش خدا را مىشناسد به صورت غير تكوينى نيز به تسبيحات اربعه توجّه دارد ، ولى گفتار آنها فقط تسبيح و حمد است و تنها انسان است كه مأمور است تشريعاً هر چهار تسبيح را بگويد ، اگر چه به حقيقت معانى آنها متلبّس نگشته باشد و ظهور تامّ تسبيحات چهارگانه از لحاظ گفتار و شهود در انسان كامل و شخص شخيص رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - و اوصياى او - عليهمالسّلام - تحقّق پيدا نموده است .
به نظر مىرسد با اين مقدّمه ، چگونگى موضوع تسبيح ماهيان و درندگان كه در جملهى دعا مطرح شده ، روشن شده باشد . واللَّهُ يَعْلَمُ .
( 197 )
« يا مَنْ لا تَخْفى عَلَيْهِ خافِيَةٌ فِى السَّماواتِ السَّبْعِ وَ الْأَرَضِينَ السَّبْعِ ! يا مَنْ يُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ وَ ما فِيهِنَّ ! يا مَنْ لا يَمُوتُ وَ لا يَبْقى إِلّا وَجْهُهُ الْجَلِيلُ الْجَبّارُ ! صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ، وَ اغْفِرْلِى ، وَ ارْحَمْنِى ، وَاعْفُ عَنِّى ، إِنَّكَ أَنْتَ الغَفُورُ الرَّحِيم . » « 3 »
اى خدايى كه در آسمانها و زمينهاى هفتگانه هيچ چيز بر تو پنهان
هامش
( 1 ) . سورهى زمر ، آيهى 75 .
( 2 ) . سورهى اسراء ، آيهى 44 .
( 3 ) . اقبال الاعمال ، ص 128 .