قدرت حضرت حقّ و خضوع موجودات در برابر او
براى توجّه به مفهوم اين جمله بايد به موارد ذيل توجّه كرد :
1 . بدون توجّه و تأمّل دقيق دربارهى كوچكترين آفريدهها و بزرگترين آنها - اعمّ از زمينى و آسمانى ؛ مجرّد و مادّى ؛ صاحب حيات و غير آن ؛ و . . . - نمىتوان معناى قدرت و توانايى حضرت حقّ را نسبت به خالقيّت او درك نمود .
2 . هر كدام از آفريدهها به كمال خاصّى نياز دارد كه بايد حضرت حقّ آن را دارا باشد تا به آنها عطا كند .
3 . به نصّ كتاب و سنّت نبوى - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - و گواهى عقل و شهود ، خداوند در كنار موجودات نبوده و نمىباشد .
پس از توجّه دقيق به سه نكتهى ياد شده مىتوان به معناى واقعى جملهى دعا پى برد و معناى « فَهُمَ لَكَ مُذْعِنُونَ » را فهميد . از اين رو ، خداوند مىفرمايد :
- إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
« 1 »
هيچ چيز نيست جز آن كه با ستايش خداوند ، او را به پاكى ياد مىكند ، ليكن شما تسبيح آنها را درنمىيابيد .
- وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
« 2 »
و همهى آن چه در آسمانها و زمين است تنها در برابر خداوند سجده و كرنش مىنمايد .
- وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ
« 3 »
و گياه و درخت ، سجده و كرنش مىنمايند .
بر اين اساس ، بايد هر آفريدهاى با شعور فطرى و باطنى خود به فقر و نادارى خويش آگاهى پيدا كند و بفهمد كه همه چيز آن به حقّ سبحانه بستگى دارد و او را نه در كنار خود ، بلكه محيط به خويش ببيند چنان كه مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . سورهى اسراء ، آيهى 44 .
( 2 ) . سورهى نحل ، آيهى 49 .
( 3 ) . سورهى رحمن ، آيهى 6 .