آب خوشبو و گوارا وجود دارد . . . و براى آنان در آن جا از انواع ميوهها و آمرزشى از جانب پروردگارشان ، فراهم است .
زيرا گناههاى ظاهرى بايد پيش از ورود در بهشت آمرزيده شود و آن گاه انسان وارد بهشت گردد . بنابراين ، مراد از اين مغفرت كه پس از دخول در بهشت ذكر شده و از نعمتهاى بهشتى به شمار آمده است ، قطعاً مغفرت از گناهان وجودى است .
از عذاب كوچك و عذاب بزرگ
به نظر مىرسد مراد از « عذاب أدنى » ، عذابها و ناهموارىها و ابتلائاتى است كه در دنيا به مؤمن مىرسد و منظور از « عذاب اكبر » ، عذاب جهنّم است و يا اين كه مراد از عذاب كوچك ، عذابهاى بعد از اين عالم تا ورود به عالم محشر و مقصود از عذاب اكبر ، عذابهاى قيامت تا عذاب جهنّم است و يا اين كه منظور از « عذاب أَدنى » همهى عذابهاى ياد شده و مراد از عذاب اكبر ، عذاب فراق مىباشد ؛ چنان كه در دعاى « كميل » آمده است :
« فَهَبنِى . . . صَبَرْتُ عَلى عَذابِكَ ، فَكَيْفَ أَصْبِرُ عَلى فِراقِكَ ؟ ! » « 1 »
گيرم كه بر عذابت صبر نمودم ، چگونه بر فراق و دورى تو شكيبا باشم ؟
گناه ؛ مانع كمالات توحيدى
نكتهى قابل توجّه در اين جا آن است كه پس از صلوات ، اوّلين درخواستى كه در اين دعا و بسيارى از دعاهاى ديگر ذكر شده است ، مغفرت از گناه است . از اين جا معلوم مىشود گناه ، نقش بزرگى در عدم موفّقيّت بشر به كمالات انسانى ، بلكه عدم رفع مشكلات عالم طبيعى او ايفا مىكند . هم از اين رو ، در احاديث بسيار و در ابواب مختلف « 2 » براى رفع مقدارى از مشكلات عالم طبيعت دستور استغفار داده شده است و اين نيست مگر آن كه گناه همان گونه كه موجب ناهموارى و ناهمگونى زندگى طبيعى
هامش
( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 708 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 4 ، ص 1198 - 1202 .