است - نبوده و نخواهد بود ، تا مثلًا از كنار فرمان دهد و باد اطاعت كند ؛ بلكه خداوند به نصّ كتاب و سنّت ، با ذات و كمالات خود محيط بر موجودات است ؛ چنان كه مىفرمايد :
وَ كانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطاً
« 1 »
و خداوند به هر چيز احاطه دارد .
و همچنين به اين نكته توجّه داشته باشيم كه : آن چه در خارج وجود پيدا مىكند - اعّم از خود مخلوقات و كمالات آنها - همه ظهور يافتهى اسامى و صفات حضرت حقّ هستند و اسامى و صفات او از ذات او جدا نيستند ، نتيجه مىگيريم كه بود و شدّت وزش بادها به ملكوتشان بستگى دارد و همواره مطيع اسمها و صفات الهى است و اين جا است كه معناى واقعى اين جملهى دعا روشن مىگردد .
( 130 )
« يا مَنْ جَلَّ عَنِ الصِّفاتِ ، وَ عَظُمَ وَ تَعالى عَنِ الشُّبُهاتِ ! » « 2 »
اى خدايى كه از توصيف منزّهى و از مشابه و همتا برتر و پاكى !
كسانى كه شايستگى توصيف خدا را دارند و يا ندارند
امير مؤمنان - عليه السّلام - مىفرمايد :
- « وَ كَمَالُ الْإِخْلاصِ لَهُ نَفْىُ الصِّفاتِ عَنْهُ ؛ لِشَهادَةِ كُلِّ صِفَةٍ أَنَّها غَيْرُ الْمَوْصُوفِ ، وَ شَهَادَةِ كُلِّ مَوْصُوفٍ أَنَّهُ غَيْرُ الصِّفَةِ ؛ فَمَنْ وَصَفَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ ، فَقَدْ قَرَنَهُ . . . » « 3 »
و كمال اخلاص [ در توحيد ] او ، نفى صفات [ زايد بر ذات ] از او است ؛ زيرا هر صفتى گواهى مىدهد كه غير موصوف است و هر موصوفى شهادت مىدهد كه
هامش
( 1 ) . سورهى نساء ، آيهى 126 .
( 2 ) . اقبال الاعمال ، ص 120 .
( 3 ) . نهجالبلاغه ، خطبه 1 .