ستايش خدا را كه غذا و خوراك [ همگان را ] عنايت مىفرمايد و [ خود به خوراك نياز ندارد تا كسى ] او را غذا دهد .
توجّه به توحيد افعالى در فراهم آوردن افطارى
با اين كه تمام وسايل تهيّهى طعام و افطارى ، از راه اسباب و مسبّبات فراهم مىگردد و روزهدار ستايش تكوينى را صورتاً در مقابل آنها دارد ، معصومين - عليهمالسّلام - مىخواهند در اين موقعيّت كه گرسنگى بر روزه دار غالب گشته و تمام توجّه او به طعام و آماده كنندهاش مىباشد ، تمام توجّه او را پيش از افطار به خدا منعطف كنند تا ستايش را مخصوص ذات پاكش قرار دهد و بداند كه طعام از او است و همهى كسانى كه وى را طعام مىدهند ، خود نياز به طعام دارند . از اين رو ، نمىتوانند به طور استقلال قابل ستايش باشند و تنها كسى را بايد ستود كه نياز به طعام ندارد . خداوند مىفرمايد :
فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ يُطْعِمُ وَ لا يُطْعَمُ
« 1 »
[ خدايى كه ] آفرينندهى آسمانها و زمين است ، و او است كه مىخوراند و خورانده نمىشود .
در واقع ، اگر چه صورتاً كار با اسباب انجام مىگيرد ، ولى در حقيقت او است كه آنها را سبب قرار داده است ؛ بنابراين در واقع ستايش براى او است و بس . البتّه اين بدان معنا نيست كه بندگان نسبت به اسباب وظيفه ندارند و از آنها نبايد شاكر باشند ، چنان كه در حديث وارد است :
« مَنْ لَمْ يَشْكُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ ، لَمْ يَشْكُرِ اللَّه - عَزَّ وَ جَلّ . » « 2 »
هر كس از آفريدههاى نعمت بخش سپاسگزارى ننمايد ، سپاس خداوند - عزّوجلّ - را به جا نياورده است .
هامش
( 1 ) . سورهى انعام ، آيهى 14 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 71 ، ص 44 ، حديث 47 .