دنباله مقاله سكاكى
سپس سكّاكى ميگويد :
تعريض گاهى مجاز مىباشد نظير آنكه بگوئى :
آذيتنى فستعرف ( مرا اذيت كردى پس به زودى خواهى فهميد ) و قصدت انسانى باشد كه با مخاطب همراه است نه مخاطب چه آنكه اگر مخاطب را اراده نمائى لفظ در غير موضوعله فقط استعمال شده و بدين ترتيب فقط مجاز مرتكب شدهاى ولى در صورتى كه غير مخاطب مراد باشد علاوه بر مجاز تعريض نيز تحقّق يافته و بدين ترتيب عبارت مزبور شاهد براى مورد كلام قرار ميگيرد .
و اگر هردو را اراده كرده باشى يعنى هم مخاطب و هم ديگرى مراد باشند مثال مزبور كنايه است زيرا از لفظ معناى اصلى و غير اصلى را اراده نمودهاى و مجاز با اراده معناى اصلى چون تنافى دارد در اين فرض غير ممكن التّحقق است .
بايد توجّه داشت در هردو صورت به قرينه نيازمنديم ، در صورت اوّل قرينه بر مراد يعنى تنها انسانى كه با مخاطب است دلالت دارد و بدين ترتيب مجاز تحقّق مىيابد و در صورت دوّم قرينه بر هردو دلالت مينمايد و در نتيجه كنايه بوجود مىآيد .
تحقيق شارح
شارح مىگويد :
تحقيق اينمعنا آنست كه عبارت [ آذيتنى فستعرف ] كلامى است
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 329
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٢٩