لازمه استعاره تحقيقيّه مىباشد و شرح آن اينستكه استعاره از اقسام مجاز مفرد بوده قهرا مستلزم افراد است چه آنكه افراد وصف لازم و غير مفارق است براى مجاز مفرد همانطوريكه تركيب وصف لازم براى تمثيل بوده و از آن مفارق نيست .
قوله : فلا يصحّ عدّه من الاستعارة : يعنى وقتى تركيبى كه لازمه تمثيل است با افرادى كه لازمه استعاره است منافى مىباشد ديگر صحيح نيست تمثيل را از افراد و مصاديق استعارهاى كه از اقسام مجاز مفرد است قرار دهيم .
قوله : و الّا لزم اجتماع المتنافيين : كلمه [ و الّا ] يعنى و اگر تنافى لوازم بر تنافى ملزومات دلالت نكند يعنى ملزومات با هم اجتماع كنند با اينكه لوازمشان با هم تنافى داشته باشند لازمهاش اينستكه دو لازم متنافى همچون افراد و تركيب با يكديگر اجتماع نمايند و اين عقلا مستحيل و غير ممكن است زيرا منجر به اجتماع نقيضين مىشود يعنى افراد و غير افراد در يكجا اجتماع نمايند و بطلان و امتناع آن مستغنى از بيان است .
قوله : و الجواب انّه عدّ التمثيل الخ : از اينجا به بعد شروع به جوابهاى پنجگانه كه شارح بعنوان دفاع از سكّاكى و در تضعيف اشكال مصنّف ايراد نموده و ذيلا آنها را شرح و توضيح ميدهيم :
جواب اول
حاصل جواب اوّل اينستكه :
سكّاكى تمثيل را قسمى از مطلق استعاره تصريحيّه تحقيقيّه كه شامل افراديّه و تركيبيّه هردو مىشود قرار داده است و بدون ترديد
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 224
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٤