يا ندور حضور مشبهبه در ذهن مىباشد .
و ندرت حضور مشبّهبه يا در وقت حضور مشبه است زيرا بينشان بعد مناسبت مىباشد و يا مطلقا نادر الحضور محسوب مىشود .
و ندرت حضور بطور مطلق يا بخاطر آنست كه امر وهمى بوده و يا مركّب خيالى و يا مركّب عقلى محسوب شده و يا اساسا جهتش آنست كه تكرّرش بر حسّ قليل مىباشد همچون قول شاعر :
و الشّمس كالمرآة فى كف الاشل .
پس غرابت در تشبيه شمس به مرآت از دو جهت است .
شارح گويد :
عبارت [ امّا بعيد غريب ] معطوف است به [ امّا قريب مبتذل ] و حاصل كلام آنكه :
گفته شد تشبيه باعتبار وجه شبه يا قريب و مبتذل بوده و يا بعيد و غريب مىباشد .
تشبيه قريب و مبتذل شرحش گذشت و اينك توضيح تشبيه غريب و بعيد .
تشبيه غريب و بعيد آنست كه بخلاف تشبيه مبتذل باشد يعنى در آن از مشبّه بمشبّهبه انتقال حاصل نشود مگر بعد از فكر و دقّت نظر زيرا وجه شبه در آن ظاهر نيست باينمعنا كه در به دو امر و ابتداء فكر وجه شبه مخفى بوده لذا نيازمند به تدقيق نظر و اعمال فكر مىباشد .
و وجه عدم ظهور يكى از امور ذيل مىباشد :
الف : كثرت تفصيل مانند قول شاعر :
و الشّمس كالمرآة فى كفّ الاشل .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 230
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٣٠