در موردى كه وجه شبه حسّى باشد چه تمام آنها حسّى بوده و چه بعضى بايد طرفين يعنى مشبّهبه و مشبّه فقط حسّى باشند نه غير آن يعنى ممكن نيست هردو يا يكدام از آنها عقلى باشند زيرا مستحيل و ممتنع است كه بواسطه حسّ از امر غير حسّى بتوان چيزى را درك نمود چه آنكه وجه شبه امرى است مأخوذ از طرفين و موجود در آنها و پرواضح است كه آنچه در امر عقلى موجود است تنها با عقل درك شده نه با حسّ زيرا شيئى كه با حسّ درك مىشود يا جسم بوده و يا قائم بجسم مىباشد .
و در موردى كه وجه شبه عقلى است ، اعم از حسّى مىباشد چون ممكنست بواسطه عقل از امر حسّى چيزى را درك نمود و بتعبير ديگر :
در جائى كه وجه شبه عقلى مىباشد طرفين تشبيه اعم است از اينكه هردو حسّى بوده و يا عقلى باشند و يا احيانا يكى حسّى و ديگرى عقلى فرض گردد و دليل آن اينستكه هيچ امتناع و استحاله اى نيست در اينكه امر معقولى قائم بمحسوس بوده و نيز عقل از محسوسات چيزى را ادراك نمايد از اينرو در لسان اهل فن آمده كه مىگويند :
تشبيه بواسطه وجه شبه عقلى اعم است از تشبيه بكمك وجه شبه حسّى يعنى در هرموردى كه بواسطه وجه شبه حسّى تشبيه صحيح باشد با وجه عقلى نيز تشبيه صحيحا صورت مىگيرد ولى عكس آن درست نمىباشد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 116
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١١٦