فعل در جمله حاليه لفظا يا معنا ماضى باشد همچون فرموده حقتعالى :
انى يكون لى غلام و قد بلغنى الكبر .
و نيز فرموده حضرتش : او جاؤوكم حصرت صدورهم .
و همچنين فرموده ديگرش : انّى يكون لى غلام و لم يمسسنى بشر .
و نيز مانند كلام ديگر حقتعالى : فانقلبوا بنعمة من الله و فضل لم يمسسهم سوء .
و گفتار ديگرش : ام حسبتم ان تدخلوا الجنة و لمّا يأتكم مثل الذين خلوا من قبلكم .
شارح گويد :
مقصود از [ فالامران جايزان ] اينست كه هم مىتوان واو را آورد و هم آن را ترك نمود .
و مراد از ( بالتخفيف ) تخفيف نون در ( تتبعان ) مىباشد ، بنابراين كلمه ( لا ) براى نفى بوده نه نهى زيرا نونى كه علامت رفع است در آن ذكر شده و ثابت مانده در حالى كه اگر [ لا ] ناهيه مىبود الزاما نون ساقط مى گشت در نتيجه بايد گفت نمىتوان اين كلمه يعنى [ لا تتبعان ] را بر فعل امرى كه قبل از آن واقع شده معطوف دانست پس بايد واو حاليه باشد بخلاف قرائت عامه كه [ و لا تتبعان ] را با تشديد نون خواندهاند و طبق اين قرائت كلمه [ لا ] ناهيه بوده و فعل نهى با نون مورد تأكيد واقع شده است بنابراين مىتوان آن را بفعل امريكه بيش از آن قرار گرفته معطوف دانست و در ذيل [ و ما لنا لا نؤمن باللّه ] مىگويد :
كلمه ( ما ) استفهاميه بوده و معناى [ ما لنا ] يعنى اى شئ ثبت لنا ( چهچيز براى ما ثابت است ) .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 587
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٨٧