بتأخير انداختن اقدار و متمكّن ساختن مكلّف بر فعل نيست درحالىكه تأخير اقدار باجماع محقّقين جايز بوده و بر مولى واجب نيست در حال خطاب مكلّف را بر تمام وجوه و طرق تمكّن كه مقدّمات وجوديّه فعل باشند قادر بنمايد پس علم به صفت فعل نيز همينطور بايد باشد .
مرحوم مصنّف مىفرماين :
آنچه ذكر شد خلاصه فرموده مرحوم سيّد بود كه در مقام استدلال بر شقّ اوّل از مختارش يعنى تأخير بيان از وقت خطاب در مجمل ايراد فرموده و آن نيكو و روشن بوده و ما با ايشان در آن نزاعى نداريم .
تفصيل
قوله : و هو انّه لا يمتنع الخ : ضمير « هو » به نحو ما ذكرناه راجع بوده و ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
قوله : ان يفرض فيه مصلحة دينيّة : ضمير در « فيه » به تأخير بيان راجع است .
قوله : يحسن لاجلها : ضمير در « يحسن » به تأخير و در « لاجلها » به مصلحت راجع است .
قوله : قال ليس لهم ان يقولوا : ضمير در « قال » به سيّد مرتضى ( ره ) و در « لهم » به مانعين از تأخير راجع است .
قوله : هاهنا وجه قبح : مشار اليه « هاهنا » تأخير بيان مجمل مىباشد .
قوله : و هو الخطاب بما لا يفهم المخاطب معناه : ضمير « هو » به وجه قبح راجع است .
قوله : فانّ هذه الدّعوى منهم : تعليل است براى « ليس لهم » و ضمير در « منهم » به مانعين راجع است .
قوله : ضرورة انّه يحسن من الملك : ضمير در « انّه » به معناى « شأن »
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 1124
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١١٢٤