اسم مفعول را به تقسيمات مذكور منقسم مىنمايند چنانچه شارح مختصر نيز به آن تصريح نموده و گفته است :
همانطورىكه مجمل به مفرد و مركّب تقسيم مىگردد مقابل آن يعنى « مبيّن » نيز گاهى در مفرد بوده و زمانى در مركّب و در پارهاى اوقات در فعل مىباشد .
و پرواضح است آنچه مقابل « مجمل » قرار دارد « مبيّن » به صيغه اسم مفعول است به اسم فاعل .
با توجّه به اين مقدّمه مىگوييم :
اگر مقصود مرحوم مصنّف از « ينقسم » تقسيم مبيّن به صيغه اسم مفعول باشد همچون مشهور و معروف چنانچه عبارت « كالمجمل » به آن نيز اشعار دارد ، كلام بعدى يعنى « على الاصحّ و لبعض النّاس الخ » مورد تأمّل و نظر است زيرا در مبيّن ( به صيغه اسم مفعول ) بودن فعل اختلافى نيست و همانطورىكه از كتب اصول استفاده مىشود جملگى به آن اذعان داشته و احدى آن را انكار نكرده است .
بلى اگر اختلاف وجود دارد ، در « مبيّن » به صيغه اسم فاعل است كه بعضى فرمودهاند فعل ممكن نيست كه مبيّن ( بكسر ياء ) باشد .
و اگر مقصود ايشان « مبيّن » به صيغه اسم فاعل است مىگوييم :
اوّلا : تشبيه آن به « مجمل » كه بفتح ميم و به صيغه اسم مفعول است چندان مناسب و درست به نظر نمىرسد .
ثانيا : از احدى نقل نشده كه مبيّن به صيغه اسم فاعل مفرد باشد پس چگونه مفرد را يكى از اقسام و مصاديق آن ايشان شمردهاند .
تمام شد كلام مرحوم سلطان اعلى اللّه مقامه .
قوله : لا يعبأ به : كلمه « لا يعبأ » يعنى لا يلتفت و ضمير در « به » به خلاف عود مىكند .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 1103
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١١٠٣