ترجمه :
مقاله مرحوم سيّد مرتضى در جواب از استدلال دوّمى كه ذكر شد
مرحوم علم الهدى سيّد مرتضى ابتداء بدليل دوّم مذكور اشاره نموده و سپس از آن اينطور جواب مىدهند :
اين طريقه سبب مىشود كه مستدلّ به غير اين بيان كه استثناء بماقبلش بايد تعلّق بگيرد تا استقلال برايش حاصل شود به دليل ديگرى نتواند متمسّك شود و در اين باب لازم است توقّف بنمايد چنانچه ما نيز در آن متوقّف هستيم چه آنكه وى دليلش را مبنى بر اين نموده كه استقلال مقتضى است كه استثناء پس از رجوعش باخير واجب نباشد به غير آن تعلّق بگيرد البتّه اين بيان و تقرير از مستدلّ صحيح است منتهى بايد بگوئيم :
استقلال حاصل براى استثناء پس از رجوعش بجمله اخير مانع از وجوب ارجاعش به باقى جملات شده نه اينكه از جواز نيز ممانعت كند پس با احتمال رجوع به باقى جملات چگونه مىتوان قطع پيدا كرد كه تنها بخصوص جمله اخير راجع است و به باقى جملات كه رجوعش به آنها محتمل است جزما و قطعا تعلّق ندارد با اينكه در دليل مستدلّ هيچ امرى كه برآن دلالت كند وجود ندارد .
مؤلّف گويد :
مرحوم مصنّف اين مقاله را از مرحوم سيّد در اينجا جهت تأييد جوابى كه خود از استدلال مزبور داده بودند آوردهاند .
قوله : مشيرا الى هذه الحجّة : يعنى دليل دوّم مستدلّ .
قوله : فى جملة جوابه عنها : ضمير در « جوابه » به مرحوم سيّد و در « عنها » به هذه الحجّة راجع است .
قوله : و هذه الطّريقة : مقصود استدلال دوّم مىباشد .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 951
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٥١