فاعل در ارتكابش معذور نباشد زيرا بر ازاله شبهه به واسطه رجوع به امام عليه السّلام يا به يكى از طرق منصوب از قبل حضرتش قادر بوده چنانچه ظاهر مقبوله و موثّقه حمزة بن طيّار و روايت جابر و روايت مسمعى چنين مىباشد .
و پارهاى ديگر از اين اخبار در مقام نهى از ارتكاب شبهه بوده و اتّكال در امور عمليّه را بر استنباطات ظنّيّه عمليّه تخطئه نموده است يا چون مسئله از اعتقاديّات بوده همچون مسائل مربوط به صفات حقتعالى و رسول گراميش صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمّه طاهرين سلام اللّه عليهم لاجرم از عمل به ظنّ نهى و زجر كردهاند چنانچه از فرموده امام عليه السّلام در روايت زراره اينطور برمىآيد .
در اين روايت آمده است كه :
اگر بندگان در وقت جهل و بىاطّلاعى توقّف مىنمودند و انكار نمىكردند كافر نمىشدند .
و جاى ترديد و شبهه نيست كه توقّف در اين موارد و مقامات مذكور واجب و لازم است .
و بعضى ديگر از اين اخبار ظاهر در استحباب توقّف مىباشند مانند فرموده امام عليه السّلام :
باورعترين مردم كسى است كه در شبهه توقّف كند .
و نيز مثل فرموده مولانا امير المؤمنين عليه السّلام كه فرمودند :
كسى كه مشتبه را ترك كند در ترك محرّمات و امور بيّن و آشكار ساعىتر مىباشد ، و معاصى قرقگاههاى خداوند بوده لذا كسى كه در اطراف آنها گردش و سير كند داخل شدنش در آن قريب بوقوع مىباشد .
و در روايت نعمان بن بشير آمده كه گفت :
از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شنيدم كه فرمود :
براى هر سلطانى قرقگاهى است و قرقگاه حقتعالى حلال و حرام و مشتبهات بين اين دو مىباشد ، اگر چوپانى به طرف قرقگاه رفته و گلّهاش را در آن اطراف بچراند بيم آن مىرود كه گوسفندانش در وسط آن داخل شوند ، پس مشتبهات را واگذار و اطراف آن نگرد .
و نيز مانند فرموده امام عليه السّلام :
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٨٢