1 - اخبارى كه ظاهر آنها اينست كه نيّت در مؤمن از عملش بهتر و نيّت در كافر از فعلش بدتر است يا آنكه حشر و نشر مردم بر نيّت و عزمشان مىباشد از جمله حديثى است كه مرحوم مصنّف نقل فرموده و تمام آن چنين است :
علىّ ، از پدرش ، از نوفلى ، از سكونى ، از مولانا الصّادق عليه السّلام :
قال ، قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : نيّة المؤمن خير من عمله و نيّة الكافر شرّ من عمله ، و كلّ عامل يعمل على نيّته . « مرآت العقول ج 8 ص 92 » .
2 - اخبارى كه علّت خلود اهل نار و بهشت را در نار و بهشت نيّت طاعت و عصيان در دنيا قرار داده مانند خبر ذيل :
صدوق عليهالرّحمه ، از پدرش ، از سعد بن عبد اللّه ، از قاسم بن محمّد ، از سليمان بن داود الشّاذكونى ، از احمد بن يونس ، از ابى هاشم قال :
سألت ابا عبد اللّه عليه السلام عن الخلود فى الجنّة و النّار ؟
قال : انّما خلد اهل النّار فى النّار ، لانّ نيّاتهم كانت فى الدّنيا لو خلّدوا فيها ان يعصوا اللّه ابدا و انّما خلد اهل الجنّة فى الجنّة لانّ نيّاتهم كانت فى الدّنيا لو بقوا ان يطيعوا اللّه ابدا ما بقوا فالنّيّات تخلّد هؤلاء و هؤلاء . « علل الشرائع ص 522 » .
3 - اخبارى كه فعل بعضى از مقدّمات به قصد رسيدن به حرام را مناط عقاب قرار داده .
4 - اخبارى كه رضايت و خشنودى به ارتكاب فعل را مانند فعل قرار داده در اينكه عقاب برآن ثابت است .
و پرواضح است كه تمام اين اخبار نفس نيّت و رضاء و قصد را موجب ثبوت عقاب قرار داده و بدين ترتيب بين اين دسته از اخبار و طائفه اوّل تعارض واقع مىشود كه الزاما بايد براى علاج آن چارهاى انديشيد ازاينرو مرحوم مصنّف چنانچه عنقريب انشاءالله مىآيد بين آنها به طرقى جمع فرمودهاند .
قوله : فالمصرّح به فى الاخبار : الف و لام در « المصرّح » موصوله بوده و ضمير در « به » به آن راجعست .
قوله : العفو عنه : ضمير در « عنه » به قصد راجع است .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 111
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١١١