ترجمه :
تعيين مورد عمل باصالة الظّهور در جانب عام و تقديمش بر ضمير
سپس مرحوم مصنّف مىفرماين :
البتّه اينكه گفتيم عمل بعموم عام مقدّم است بر عمل بظهور ضمير و متعيّن است كه در ضمير تصرّف شود نه در عام زمانى است كه عبارت ظهور در عموم داشته باشد يعنى كلامى كه مشتمل بر ضمير ياد شده است از مصاديق الفاظى نباشد كه اهل عرف آن را محفوف به قرينهاى كه صالح براى تخصيص است بدانند چه آنكه در اين فرض بايد باجمال كلام حكم نموده و رجوع به مقتضاى اصول عمليّه شود زيرا وجود ضمير در صورت ياد شده مانع از انعقاد ظهور براى عام مىباشد و بدين ترتيب دست ما از اصول لفظيّه كوتاه شده الزاما به اصول عمليّه بايد رجوع كنيم .
مگر آنكه ملتزم شويم به اعتبار و حجّت بودن اصالة الحقيقة از باب تعبّد حتّى در موردى كه كلام با قرينهاى همراه بوده كه به واسطهاش ظهور در معناى حقيقى نداشته باشد چنانچه برخى از فحول و بزرگان چنين معتقدند .
تحرير و شرح
قوله : لكنّه اذا عقد الخ : ضمير منصوبى در « لكنّه » به عمل بعموم عام و تصرّف در ناحيه ضمير راجع است .
قوله : بان لا يعدّ ما اشتمل على الضّمير الخ : يعنى كلامى كه مشتمل بر ضمير مذكور است عرفا از مصاديق الفاظى كه محفوف به قرينه صالح براى تصرّف در ظاهر است محسوب نشود .
قوله : و الّا : يعنى و اگر از مصاديق الفاظ محفوف به قرينه مزبور شمرده شود .