نهى مولوى : آنست كه بر مخالفت منهىّ عنه عقاب مترتّب باشد همچون نهى از شرب خمر و امثال آن .
نهى ارشادى : آنست كه بر مخالفت منهىّ عنه عقابى بار نشده بلكه منظور ناهى از نهى صرفا ارشاد و راهنمائى بامرى كه تذكّر به آن مطلوب او است مىباشد همچون نهى از نماز زن در ايّام عادت بنابر قول كسانى كه آن را ارشادى دانستهاند و گفتهاند مقصود از : دعى الصّلوة ايّام اقرائك ارشاد به فساد نماز و عدم قدرت زن بر اتيان آن مىباشد .
و باعتبار دوّم نهى را ميتوان باز بر دو قسم نمود :
1 - اصلى
2 - تبعى
نهى اصلى : آنست كه مقصود از آن افاده تحريم منهىّ عنه بوده بطوريكه از كلام مستقلّا استفاده گردد مانند نهى از فواحش همچون زنا و شرب خمر .
نهى تبعى : آنست كه از آن افاده تحريم منهىّ عنه بطور مستقلّ قصد نشده بلكه از توابع نهى و دليلى است كه از آن اين معنا مقصود مىباشد مانند نهى از جزء كه به تبع نهى از كلّ مىباشد فلذا نهى از نماز در ملك غصبى مستلزم نهى از ركوع و ساير اجزاء آن مىباشد .
و باعتبار سوّم نهى را ميتوان باز بر دو قسم تقسيم نمود :
1 - نهى حقيقى
2 - نهى عرضى
مقصود از نهى حقيقى آنست كه حقيقتا متعلّقش مورد نهى و زجر باشد همچون امثله گذشته .
و مراد از نهى عرضى كه همان نهى مجازى است آنست كه بحسب واقع و نفس الامر از نهى زجر و ردع اراده نشده بلكه صورتا نهى مىباشد مانند نهى از شيئى بداعى هزل و شوخى .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1510
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥١٠