گويا منشاء توهّم صاحب فصول عليه الرّحمه اين باشد كه جهت تقييديّه و تعليليّه را با يكديگر مخلوط و اشتباه فرموده .
از اين گذشته همانطوريكه قبلا گفته و شما دانستيد در مورد بحث تخلّفى حاصل نيست يعنى غايت مقدّمه عبارتست از حصول چيزى كه اگر نباشد هرگز مكلّف از توصّل به مطلوب نفسى متمكّن نيست .
تحرير و شرح
حاصل فرموده مصنّف ( ره ) اينستكه :
منشاء توهّم صاحب فصول و تنها امرى كه ايشان را باشتباه انداخته اينستكه بين جهت تقييديّه و تعليليّه فرق نگذارده و در مورد بحث اين دو را با هم اشتباه كردهاند .
شرح و توضيح
توصّل به ذو المقدّمه بواسطه مقدّمه يا علّت وجوب مقدّمه بوده يا قيد براى آن مىباشد .
در صورتى كه آن را علّت بدانيم معنايش اينستكه توصّل به ذو المقدّمه را جهت تعليليّه براى وجوب مقدّمه قرار دادهايم و بفرضى كه آن را قيد بدانيم مراد از آن اينستكه وجوب مقدّمه مقيّد است به توصّل به ذو المقدّمه بطوريكه قيد اگر منتفى شود مقيّد بما هو مقيّد نيز منتفى ميگردد .
با توجّه به اين نكته بايد بگوئيم :
مسلّما توصّل به ذو المقدّمه در مقدميّت مقدّمه دخالت نداشته و همانطريكه قبلا گفتيم امرى است كه پس از اتيان واجب بدنبال مقدّمه از آن انتزاع ميگردد پس هرگز نميتوان آن را بعنوان قيد در مقدّمه اخذ كرد در حالى كه از تقرير مرحوم صاحب فصول اينطور بر ميآيد كه ايشان آن را بعنوان قيد اخذ كرده نه علّت غائى و ما پيشتر تذكّر داديم كه توصّل به ذو المقدّمه از
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 986
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٨٦