عدم جواز استعمال در بيشتر از يك معنا فرقى وجود ندارد .
سپس اضافه نمودند :
و بفرض كه در استعمال اين دو صيغه اتّحاد در لفظ كافى بوده و نيازى به اتّحاد معنوى نباشد چون معناى « عينان » فردى از چشم و فردى از چشمه است باز لفظ در بيشتر از يك معنا استعمال نشده است .
حال در مقام استدراك مىفرمايد :
بلى اگر مثلا تثنيه عبارت از دو فرد از هر معنائى باشد همچون دو فرد از جاريه و باكيه به ناچار بايد بپذيريم كه استعمال تثنيه در اين هنگام از قبيل استعمال لفظ در بيشتر از يك معنا است چون هم از مادّه آن معناى متعدّد اراده شده كه جاريه و باكيه باشد و هم صيغه و هيئتش دلالت بر دو فرد از معناى مقصود از مفرد را دارد منتهى نكتهاى كه بايد گفت اينكه :
اين امر را از طريق استدلالى كه مفصّل نمود و اظهار داشت كه تثنيه در قوّه تكرار مفرد است نمىتوان اثبات كرد زيرا وقتى گفتيم تثنيه به منزله تكرار مفرد است چون از نظر مستدلّ در مفرد قيد وحدت معتبر مىباشد به ناچار بايد قيد وحدت از دو مفرد مقصود در تثنيه حذف گردد تا بتوان هر دو را از اين لفظ اراده نمود و پس از حذف اين قيد معانى تماما و كمالا تكرار نشده بلكه از هر مفردى جزئى از آن مقصود و مراد مىباشد در نتيجه استعمال تثنيه با اين تقرير استعمال مجازى مىشود .
مثلا : طبق اين تقرير بايد بگوئيم :
معناى « عينان » يعنى « دو چشم بدون قيد وحدت » و « دو چشمه با حذف قيد وحدت » درحالىكه معناى « عين » يعنى مفرد آن « چشم با قيد وحدت » يا « چشمه با اين قيد » مىباشد .
و پرواضح است استعمال عينان در متعدّد چشم و چشمه با حذف دو قيد وحدت استعمال مجازى است و حال آنكه مدّعا اينست كه تثنيه يا جمع استعمالشان در بيشتر از يك معنا بنحو حقيقت جايز است .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 268
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٦٨