ترجمه :
توهّم و دفع آن
شايد چنين توهّم نمائى كه اخبار دالّه بر اينكه قرآن داراى بطون هفتگانه يا هفتادگانه است دلالت بر وقوع استعمال لفظ در بيشتر از يك معنا دارند چه رسد به جواز آن .
ولى از عدم دلالت اين اخبار غفلت ورزيدهاى و توجّه نكردهاى كه اين امر از باب اراده معنا از لفظ نيست .
بنابراين ممكنست اراده اين معانى مستقلّا درحالىكه لفظ را در يكى از اين معانى استعمال نمودهاند صورت گرفته باشد نه آنكه جملگى از لفظ مقصود بوده به همان نحوى كه لفظ را در معنا استعمال مىنمايند .
و يا ممكنست مقصود از « بطون » لوازم معناى مستعمل فيه باشد اگرچه افهام و عقول ما از درك آنها قاصر و كوتاه باشد .
تحرير و شرح
در اينجا مرحوم مصنّف به توهّمى اشاره فرموده كه براى دفع آن به دو جواب اكتفاء نموده است .
حاصل توهّم چنين است :
اخبار بسيار وارد شده كه قرآن شريف داراى هفت بطن يا هفتاد بطن مىباشد و اين مضمون خود شاهد اقوائى است كه لفظ واحد در بيشتر از يك معنا استعمال شده و تحقّق خارجى دارد چه رسد به اينكه بخواهيم در امكان ثبوتى آن صحبت نمائيم زيرا ادلّ دليل بر امكان چيزى وقوع آن مىباشد .
جواب اوّل
ممكنست بگوئيم مقصود از مضمون يادشده اينست كه لفظ در وقت استعمال قالب براى يك معنا قرار داده شده و در همين يكى فانى و نسبت