و الفرق بينها و بين المفرد انّما يكون فى انّه موضوع للطّبيعة و هى موضوعة لفردين منها او معنيين كما هو اوضح من ان يخفى .
ترجمه :
استدراك
بلى ، اگر از « عينان » دو فرد از معناى جاريه و دو فرد از معناى باكيه اراده شود البتّه استعمال اين لفظ را مىتوان از قبيل استعمال لفظ در بيشتر از معناى واحد دانست ولى تمسّك به تكرار مفرد در اين دو نافع و مفيد نمىباشد ، زيرا در اين استعمال به ناچار « قيد وحدت » كه نزد اين مستدلّ معتبر است بايد الغاء و حذف شود چه آنكه به عقيده وى تثنيه براى دو معنا يا دو فرد از معنا بقيد وحدت وضع شده و پرواضح است كه جمع بين استعمال لفظ در بيشتر از يك معنا بطريق حقيقت با حفظ قيد وحدت امكانپذير نيست چه لفظ مفرد را بخواهيم در بيشتر از يك معنا با حفظ اين قيد استعمال كرده و چه تثنيه و جمع را .
بلى فرقى كه بين تثنيه و مفرد مىباشد اينست كه مفرد براى طبيعت وضع شده و تثنيه براى دو فرد از طبيعت يا دو معنا جعل شده است .
تحرير و شرح
مرحوم مصنّف در جواب استدلال مفصّل ( مرحوم صاحب معالم ) كه استعمال لفظ در بيشتر از يك معنا را در تثنيه و جمع بنحو حقيقت مىداند فرمودند :
تكرار در اين دو صيغه اگرچه امر مسلّم و قطعى است ولى ظاهرا تكرار مفيد تعدّد مصاديق و افراد همان معناى مقصود از مفرد مىباشد و به عبارت ديگر :
در جواز استعمال صيغه تثنيه و جمع شرط است كه آحاد با يكديگر از حيث لفظ و معنا متّحد باشند و بدين ترتيب بين مفرد و تثنيه و جمع از نظر