« تاء » دوّم در « حلتيت » و « دال » دوّم در « اغدودن » قاعده اينست كه در هنگام وزن همان حرفى را كه در ميزان مقابل حرف اصلى قرار دادهايم تكرار كرده و مكرّر را در قبال حرف زائد مىآوريم مثلا مىگوئيم :
حلتيت بروزن فعليل .
و چنانچه ملاحظه مىشود تاء دوّم كه حرف زائد است در مقابل لام دوّم قرار گرفته .
مصنّف گويد :
حكم كن به اصلى بودن تمام حروف « سمسم » و كلمهاى كه نظير آنست و در « لملم » اختلاف مىباشد .
شارح گويد :
علّت اصلى بودن تمام حروف « سمسم » آنست كه هيچيك از آنها را صحيح نيست اسقاط كنيم در صورتى كه اگر در بين آنها حرف زائدى يافت مىشد مىبايد اسقاطش صحيح باشد .
و امّا در « لملم » بكسر حرف سوّم و « كبكب » اختلاف است :
كوفيّون معتقدند حرف سوّم زائد بوده و از حرفى مماثل با حرف دوّم بدل آورده شده است .
زجاج مىگويد : زائد بوده ولى بدل از حرفى ديگر نمىباشد .
و بقيّه علماء بصره آن را حرف اصلى مىدانند .
سپس شارح گويند :
حروف زيادى ده تا است به اين شرح :
الف ، ت ، س ، ل ، م ، ن ، و ، ه ، ى ، أ .
و اين حروف را شاعر عرب براى چهار بار در بيت ذيل آورده است :
هناء و تسليم تلا يوم أنه * نهاية مسؤول امان و تسهيل
يعنى : گوارائى و خوشى تسليم شدن در مقابل امرى است كه به دنبال روز انس گرفتن او در آيد و منتهاى مطلوب امنيت و سلامتى و آسانى كارها مىباشد .
همان طورى كه گفتيم شاعر حروف زائد مذكور را در چهار موضع از اين بيت تكرار كرده و آن چهار موضع عبارتند از :
1 - هناء و تسليم .