ترجمه و شرح :
فصل مبحث عوامل جزم
مصنّف گويد :
بواسطه « لا » و « لام » فعل را مجزوم كن در حالى كه طلبكننده هستى و همچنين بواسطه « لم » و « لمّا » فعل را مجزوم نما .
شارح گويد :
مقصود اينست كه « لاء » و « لام » طلبيّه از عوامل جزم بوده و با آن دو فعل مضارع را مجزوم مىسازند اعمّ از آنكه براى دعا بوده يا چنين نباشد يعنى « لاء » براى نهى و « لام » براى امر آمده باشد .
مثال آنجائى كه « لا » براى دعاء آمده همچون فرموده حقتعالى :
ربّنا لا تؤاخذنا ( پروردگارا ما را مورد موآخذه قرار مده ) .
و مثال آنجائى كه « لام » براى دعاء آمده نظير فرموده حقتعالى :
ليقض علينا ربّك ( دوزخيان مالك را خوانده و مىگويند اى مالك از خداى خود بخواه تا ما را بميراند ) .
و مثال موردى كه « لاء » براى دعا نببوده بلكه به معناى نهى مىباشد مانند :
لا تشرك ( شرك به خداوند مياور ) .
و مثال موردى كه « لام » براى دعاء نبوده بلكه به معناى امر مىباشد همچون فرموده حقتعالى : لينفق ذو سعة ( بايد صاحب ثروت انفاق كند ) .
مصنّف گويد :
و همچنين به « لم » و « لمّا » فعل مضارع را مجزوم نما .
شارح گويد :
مقصود « لم » و « لمّا » نافيه مىباشد .
مثال مجزوم شدن فعل مضارع به « لم » همچون فرموده حقتعالى :
و ان لم تفعل فما بلّغت ( اگر بانجام نرسانده باشى پس تبليغ نكردى ) .
و مثال مجزوم شدن فعل مضارع به « لمّا » نظير فرموده ديگر حقتعالى :
لمّا يذوقوا عذاب ( هنوز نچشيدهاند عذاب . . . ) .
برخى از ادباء گفتهاند : « لم » در يكى از لغات فعل مضارع را نصب مىدهد و از