حكم « كايّن » و « كذا »
شارح گويد :
مقصود اينست كه ايندو لفظ در افاده تكثير و غير آن همچون « كم خبريّه » مىباشند با اين فرق كه تمييز ايندو منصوب است .
مثال براى منصوب بودن تمييز « كايّن » همچون قول شاعر :
اطرد اليأس بالرّجاء فكايّن * آلما حمّ يسرّه بعد عسر
يعنى : دور گردان از خود نااميدى را با اميدوار بودن به كرم خدا ، پس چه بسيار صاحب دردى كه مقدّر شده است آسانى امرش بعد از دشوارى و سختى .
شاهد در « آلما » بوده كه تمييز براى « كأيّن » است و منصوب آمده .
و مثال براى منصوب بودن تميز « كذا » مانند :
رأست كذا و كذا رجلا ( ديدم فلان و فلان مقدار مرد را ) .
شاهد در « رجلا » است كه تمييز براى « كذا » بوده و همان طورى كه مىبينيم منصوب آمده .
و امّا فرق بين « كايّن » و « كذا » اينست كه :
برسر تميز « كايّن » ، من جنسيّه در مىآيد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
و كأيّن من دابّة لا تحمل رزقها ، اللّه يرزقها ( و چه بسيار حيوانات كه خود ، بار روزى خويش نكشيده و خداوند به آنها روزى مىرساند ) .
شاهد در « من دابّة » است كه تمييز براى « كايّن » بوده و همان طورى كه ملاحظه مىكنيم برسرش « من » داخل شده ، بخلاف « كذا » كه به تمييزش « من » متّصل نمىشود .
و فرق ديگرى كه بين اين الفاظ است آنكه :
« كذا » واجب الصدر نبوده بخلاف « كايّن » و « كم » كه صدارت طلب هستند لذا عامل در ايندو بايد مؤخّر از آنها باشد .
و فرق ديگر بين آنها اينست كه :
گاهى متعلّق ما بعد « كم » به آن اضافه شده يا آن را به حرفى كه متعلّق به ما بعد است مجرور مىنمايند .
مثال اوّل همچون : انباء كم رجل علمت ( اخبار چندين تن از مردان را آگاه شدى ) .
شاهد در « انباء » است كه مفعول براى « علمت » بوده و به « كم » اضافه شده .