نظير « ايّاك و الشّرّ » عبارتست از تثنيه و جمع و تمام فروع آن يعنى ايّاكما و ايّاكم و ايّاك و ايّاكنّ و ايّاىّ و ايّانّا و ديگر صيغ .
و كلمه « محذّر » بكسر ذال مىباشد و حاصل مراد اينست كه :
متكلّمى كه در مقام تحذير غير است صيغه « ايّاك و الشّرّ » و يا نظير آن همچون ايّاكما و الشرّ و ايّاكم و الشرّ را استعمال مىنمايد .
وى لفظ « ايّاك » و نظير آن را بواسطه فعلى كه استتارش واجب است نصب مىدهد .
و وجه وجوب استتار فعل آنست كه :
تحذير بواسطه لفظ « ايّا » به مراتب بيشتر است از تحذير به غير آن از اينرو اين لفظ « ايّا » بعنوان بدل از فعل آورده مىشود و چون جمع بين بدل و مبدلمنه صحيح نيست لاجرم فعل واجب الاستتار است .
مصنّف گويد :
نسبت بده حكم مذكور را به « ايّا » در موردى كه حرف عاطف وجود ندارد .
شارح گويد :
مقصود اينست كه در موردى كه حرف عاطف وجود ندارد و تحذير به صيغه « ايّا » واقع شده باز حكم مذكور كه وجوب نصب به فعل واجب الاستتار باشد جارى است و خلاصه كلام آنكه اگر تحذير با كلمه « ايّاك » و نظائر آن صورت بگيرد ناصب فعل واجب الاستتار مىباشد اعمّ از آنكه عاطف در كلام بوده مانند : ايّاك و الشرّ يا كلام از عاطف خالى باشد همچون : ايّاك الاسد كه در هردو صورت نصب « ايّاك » به احذر مقدّر است .
مصنّف گويد :
و در غير آنچه ذكر شد استتار فعل تحذير هرگز لازم نمىباشد .
شارح گويد :
مقصود اينست كه در موردى كه تحذير به غير « ايّا » باشد استتار فعل ابدا واجب و لازم نيست بلكه استتار و اظهارش هردو جايز است مانند :
نفسك الشرّ كه فعلش جنّب بوده و مستتر مىباشد يعنى تقدير كلام :
جنّب نفسك الشّرّ ( دور نگهدار خودت را از شرّ ) است چنانچه مىتوان آن را ظاهر نمود و به صورتى كه ذكر نموديم آورد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1559
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥٥٩