متن : « 582 »
و اضمم أو انصب ما اضطرارا نوّنا * ممّا له استحقاق ضمّ بيّنا
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
اضمم : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر .
او : عاطفه .
انصب : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، معطوف به « اضمم » .
ما : موصوله ، مفعول براى « اضمم » و « انصب » بطور تنازع .
اضطرارا : مفعولله براى « نوّن » .
نوّنا : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، الفش اطلاقى است .
مجهول ، صله و عائد براى « ما » .
من : بيان است براى « ما » .
ما : مجرور به « من » ، متعلّق به اضمم يا انصب ، موصوله .
له : جارّ و مجرور ، متعلّق به « استقرّ » ، خبر مقدّم .
استحقاق : مضاف ، مبتداء مؤخّر .
ضمّ : مضاف اليه ، جمله له استحقاق ضمّ ، صله و عائد براى « ما » .
بيّنا : صفت است براى « استحقاق ضمّ » .
ترجمه
كلمهاى كه به جهت اضطرار تنوين داده شده است را ضمّه بده يا منصوب بگردان و اين كلمه عبارتست از لفظى كه استحقاق مبنى شدن برضمّه را دارد .
متن : « 583 »
و باضطرار خصّ جمع ياو أل * الّا مع اللّه و محكىّ الجمل
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
باضطرار : جارّ و مجرور ، متعلّق به « خصّ » .
خصّ : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، مجهول .
جمع : اسم ، مضاف ، نائب فاعل براى « خصّ » .