ترجمه
بلد يافت مىشود مطابق يا بعض از كلّ و يا مشتمل برمبدلمنه يا همچون معطوف ببل .
متن : « 567 »
و ذا للاضراب اعز إن قصدا صحب * و دون قصد غلط به سلب
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
ذا : اسم اشاره ، مفعول براى « اعز » و مشار اليه آن « كمعطوف ببل » مىباشد .
للاضراب : جارّ و مجرور ، متعلّق به « اعز » .
ان : حرف شرط .
قصدا : مفعول است براى فعل مقدّر كه « صحب » مفسّر آن مىباشد و فعل مقدّر مزبور ، فعل شرط است و جواب شرط به قرينه « اعز » محذوف مىباشد .
صحب : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، متعدّى ، مفسّر فعل شرط .
واو : عاطفه .
دون : مضاف ، معطوف به قصدا .
قصد : مضاف اليه .
غلط : خبر است براى مبتداء محذوف و جمله اسميّه جواب است براى شرط بنابراين تقدير عبارت متن چنين است :
اعز ذا للاضراب ان صحب قصدا و ان صحب دون قصد فهو غلط .
به : جارّ و مجرور ، متعلّق به « سلب » .
سلب : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، مجهول ، ضمير نائب فاعلى به « غلط » راجعست و جمله « سلب به » صفت است براى « غلط » .
ترجمه
اين قسم از بدل كه همچون معطوف ببل است را به اضراب نسبت بده اگر مصاحب و همراه با قصد باشد و اگر بدون قصد آورده شود پس آن غلط است كه بواسطه آوردن بدل غلط بر طرف و زائل مىشود .