باء : حرف جرّ .
لا : نفى جنس .
واسطه : اسم « لاء » و خبرش موجود است كه محذوف است .
هو : مبتداء .
المسمّى : خبر براى « هو » و جمله « هو المسمّى » نيز خبر است براى « التابع » .
بدلا : مفعول دوّم براى « المسمّى » و مفعول اوّلش نائب فاعل بوده و آن ضميرى است مستتر در « مسمّى » .
ترجمه
تابعى كه بدون واسطه مقصود به حكم بوده بنام بدل خوانده مىشود .
متن : « 566 »
مطابقا أو بعضا او ما يشتمل * عليه يلفى أو كمعطوف ببل
تجزيه و تركيب
مطابقا : مفعول مقدّم براى « يلفى » .
او : حرف عاطف .
بعضا : معطوف به « مطابقا » .
او : حرف عاطف .
ما : موصوله ، معطوف به « مطابقا » .
يشتمل : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، صله و عائد براى « ما » .
عليه : جارّ و مجرور ، متعلّق به « يشتمل » و ضمير مجرورى به « مبدلمنه » راجع است كه به قرينه مقام معلوم است .
يلفى : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، مجهول و ضمير مستتر در آنكه ببدل راجع است نائب فاعلش مىباشد .
او : حرف عاطف .
كاف : حرف جرّ .
معطوف : مجرور به كاف ، متعلّق به « يلفى » ، معطوف به « مطابقا » .
باء : حرف جارّ .
بل : مجرور به باء ، متعلّق به « معطوف » .