ضمير : مضاف اليه براى كلّ ، موصوف .
اتّصل : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب از باب افتعال ، صفت براى « ضمير » .
ترجمه
بواسطه ضمير مرفوعى كه منفصل است هرضمير متّصلى را تأكيد نما .
شرح عربى
( و لا تعد لفظ ضمير متّصل ) إذا أكّدته تأكيدا لفظيّا ( إلا مع اللّفظ الّذى به وصل ) نحو « مررت بك بك » و « رأيتك رأيتك » ، و لوضوح أمر المنفصل سكت عنه . ( كذا ) أى كالضّمير المتّصل ( الحروف غير ما تحصّلا به جواب ) فيجب إعادة ما اتّصل بها ، نحو « أيعدكم أنّكم إذا متّم و كنتم ترابا و عظاما أنّكم » . و شذّ :
حتّى تراها و كأنّ و كأن .
و أشذّ منه : « و لا للمابهم » ، أمّا الحروف الجوابيّة ( كنعم و كبلى ) فيجوز أن يؤكّد بإعادتها وحدها .
( و مضمر الرّفع الّذى قد انفصل أكّد به كلّ ضمير اتّصل ) مرفوعا أو غيره ، نحو « أسكن أنت و زوجك الجنّة » و « قمت أنت » و « أكرمتك أنت » و « مررت بك أنت » .
ترجمه و شرح
مصنّف گويد :
و لفظ ضمير متّصل را برمگردان مگر با لفظى كه به آن متّصل است .
شارح گويد :
مقصود اينست كه وقتى بخواهيم ضمير متّصل را تأكيد لفظى كنيم نبايد تنها خودش را تكرار و اعاده كنيم بلكه آنچه به آن متّصل بوده را لازم است برگردانيم مانند :
مررت بك بك ( گذشتم به تو به تو ) .
در اين مثال نه تنها « كاف » بلكه باء جاره كه به آن متّصل است نيز برگردانده شده .
و نظير :
رأيتك رأيتك ( ديدم تو را ديدم تو را ) .
در اين مثال غير از « كاف » رأيت نيز كه به آن متّصل است تكرار و اعاده شده .
قابل توجّه آنكه مصنّف حكم تأكيد لفظى ضمير متّصل را در اينجا بيان كرد نه ضمير منفصل را زيرا حكم آن واضح و روشن است از اينرو مصنّف راجع به آن سكوت اختيار نمود .
مصنّف گويد :
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1402
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٤٠٢