الف : اضافه اسم به كلمهاى كه مرادف با آن مىباشد .
مقصود از « مرادف » كلمهاى است كه از نظر معنا با اسم يكى بوده و اختلافشان صرفا در لفظ باشد نظير انسان و بشر بنابراين جايز نيست بگوئيم : جائنى انسان بشر .
ب : اضافه موصوف به صفت چه آنكه در معنا با هم متّحدند اگرچه لفظشان دوتا مىباشد بنابراين گفتن : جائنى زيد العالم ( بجرّ « العالم » تا مضاف اليه باشد ) جايز نيست .
ج : اضافه صفت بموصوف يعنى بگوئيم : جائنى ضاحك رجل ( بجرّ « رجل » تا مضاف اليه باشد ) .
وجه عدم جواز اضافه اسم به آنچه با آن در معنا متّحد است
علّت اينكه اسم بكلمهاى كه با آن معنا متّحد است اضافه نميشود آنست كه :
مضاف از مضاف اليه يا كسب تعريف و يا تخصيص مىكند و پرواضح است كه مضاف اليه بايد غير مضاف باشد تا اين معنا تحقّق پيدا كند و جاى ترديد و شبهه نيست كه شيئ از خودش كسب تعريف يا تخصيص نمىنمايد .
مؤلّف گويد :
از اين تعليل به خوبى برمىآيد كه حكم مذكور ( عدم جواز اضافه اسم بكلمهاى كه با آن معنا متّحد است ) تنها در اضافه معنوى است نه لفظى چه آنكه در اضافه لفظى كسب تعريف يا تخصيص مقصود نيست بلكه مجرّد تخفيف در لفظ مطلوب مىباشد و حصول آن موقوف برمغايرت معنوى مضاف با مضاف اليه نيست فلذا اضافه اسم فاعل بفاعلش كه در معنا با هم متّحد هستند جايز است .
و امّا اينكه مصنّف گفت :
مواردى كه موهم خلاف اينحكم هستند را بايد تأويل برد :
مىگوئيم :
از جمله اينموارد امثله ذيل مىباشند .
1 - هذا سعيد كرز .
در اين مثال « سعيد » كه مضاف است همان « كرز » مىباشد پس مضاف و مضاف اليه معنا با هم متّحد هستند و اين مثالى است كه در كلام عرب وارد شده و كسى از آن نهى نكرده است .