شاعر :
يا ليتنى كنت صبيّا مرضعا * تحملنى الذّلفاء حولا اكتعا
شاهد در « اكتعا » است كه « حولا » را با اينكه نكره است تأكيد نموده .
ولى از علماء نحو بصره نقل شده كه گفتهاند :
تأكيد نكره جايز نيست اگرچه مفيد فائده باشد .
سپس مصنّف گويد :
در تأكيد مثنى بواسطه « كلتا » و « كلا » از وزن « فعلاء » و « افعلاء » بىنياز شو .
شارح گويد :
مقصود اينست كه در تأكيد اسم تثنيه نيازى به وزن « فعلاء » و « افعلا » نيست بلكه تثنيه مؤنّث را بجاى « جمعاء » با « كلتا » و تثنيه مذكّر را بجاى « اجمعا » با « كلا » تأكيد مىنمايند ولى كوفيّون استعمال « جمعاء » و « اجمعا » را اجازه داده و آن را قياسى دانستهاند .
قوله : اكّدوا بعد اجمع باكتع فابصع الخ : مقصود اينست كه اگر مفرد مذكّر را بخواهيم براى چند بار تأكيد كنيم قاعده اينست كه پس از آوردن لفظ اجمع الفاظ بعدى را به ترتيبى كه ذكر شده بايد آورد مثلا بگوئيم :
اشتريت العبدا جمع اكتع ابصع ابتع .
قوله : و شذّ مجيئ ذلك على خلاف ذلك : « ذلك » اوّل اشاره است به تأكيد و « ذلك » دوّم اشاره است به ترتيب مذكور .
متن : « 528 »
و إن تؤكّد الضّمير المتّصل * بالنّفس و العين فبعد المنفصل
تجزيه و تركيب
واو : استينافيّه .
ان : حرف شرط ، عامل جزم ، مبنى .
تؤكّد : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، فعل شرط ، مجزوم .
الضمير : مفعول براى « تؤكّد » ، موصوف .
المتّصل : صفت براى « الضمير » .
بالنفس : جارّ و مجرور ، متعلّق به « تؤكّد » .