ترجمه و شرح
مصنّف گويد :
و اگر ضمير متّصل را بوسيله « نفس » و « عين » تأكيد نمودى ، پس اين تأكيد بعد از آوردن ضمير منفصل در كلام مىباشد .
شارح گويد :
قاعده آنست كه هرگاه بخواهيم ضمير متّصل را با « نفس » يا « عين » تأكيد كنيم مىبايد اوّل آن را با ضمير منفصل تأكيد كرده ، سپس از « نفس » و « عين » كمك بگيريم .
مصنّف گويد :
مقصودم از ضمير متّصل ، ضمير متّصل مرفوع مىباشد .
شارح گويد :
يعنى : اينكه گفتيم اگر ضمير متّصل را بوسيله « نفس » و « عين » تأكيد نموديم بايد بعد از آوردن ضمير منفصل باشد ، مقصودم از « ضمير متّصل » ضمير متّصل مرفوع مىباشد نه منصوب و مجرور مانند :
قوموا انتم انفسكم ( بايستيد شما خودتان ) .
در اين مثال ابتداء ضمير متّصل مرفوع در « قوموا » را با « انتم » كه ضمير منفصل است تأكيد كرده پس از آن « انفسكم » را آوردهايم .
بخلاف قوموا انفسكم كه گفتن آن جايز نمىباشد .
و چنانچه اشاره شد اين حكم در ضمير متّصل مرفوع است كه پيش از تأكيدش به ضمير منفصل جايز نيست آن را با « نفس » و « عين » تأكيد نمود امّا ضمير متصل منصوب و مجرور اين حكم را نداشته و مىتوان آنها را با دو لفظ مذكور تأكيد كرد اگرچه ابتداء با ضمير منفصل تأكيدشان نكرده باشيم مثلا جايز است بگوئيم :
مررت بك نفسك ( به تو گذشتم بخودت ) .
يا مىتوان گفت :
رأيتك نفسك ( ديدم تو را خودت را ) .
مصنّف گويد :
ادباء به غير « نفس » و « عين » نيز ضمير متّصل مرفوع را تأكيد نموده و در اين هنگام قيد مزبور ديگر لازم نيست .
شارح گويد :
مقصود اينست كه حكم ياد شده تنها در وقتى است كه ضمير متّصل را با نفس و
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1398
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣٩٨