( و عن نحاة البصرة المنع ) من توكيد النكرة ( شمل ) لما أفاد ايضا .
( و اغن بكلتا فى مثنى و كلا عن وزن فعلاء ) أى جمعاء فى المؤنّث ( و وزن افعلا ) اى اجمع فى المذكّر ، و اجاز الكوفيّون استعمال ذلك قياسا .
ترجمه و شرح
تتمّه مبحث تأكيد
شارح گويد :
حضرات بعد از لفظ « اجمع » بواسطه الفاظ « اكتع » و « ابصع » و « ابتع » مفرد مذكّر را تأكيد مىكنند .
چنانچه پس از لفظ « جمعاء » بواسطه الفاظ « كتعاء » و « بصعاء » و « بتعاء » مفرد مؤنّث را تأكيد مىنمايند .
و همچنين بعد از لفظ « اجمعين » بواسطه الفاظ « اكتعين » و « ابصعين » و « ابتعين » جمع مذكّر را تأكيد مىنمايند .
و نيز پس از لفظ « جمع » بواسطه الفاظ « كتع » و « بصع » و « بتع » جمع مؤنّث را تأكيد مىكنند .
و آنچه گفته شد قاعده رائج و دارج بين ادباء است و خلاف آن شاذ و نادر مىباشد .
سپس مىگويد :
تأكيد نكره در صورتى كه بىفائده باشد جايز نيست و آن در فرضى است كه نكره محدود و معيّن نباشد مانند دو لفظ : حين و زمان چه آنكه تأكيد ايندو و اشباه آنها خالى از فائده است از اينرو باتّفاق جميع ادباء نمىتوان آنها را تأكيد كرد .
مصنّف گويد :
و اگر تأكيد نمودن نكره فائده داشته باشد البته پذيرفته مىشود ولى از علماء نحو بصره نقل شده كه ايشان منع از تأكيد نكره را شامل اين مورد نيز دانستهاند .
شارح گويد :
مقصود آنست كه : اگر تأكيد نمودن نكره مفيد فائده باشد و آن در صورتى است كه نكره معيّن و محدود بوده همچون : يوم ( روز ) و شهر ( ماه ) و حول ( سال ) البتّه از نظر كوفيّين مقبول و جايز مىباشد و مصنّف در همين زمينه گفته است :
اين نظريّه از نظر سمع و قياس اولى به صواب مىباشد و از همين قبيل است قول