تخطي إلى المحتوى الرئيسي

المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 561

مساهمون:

ص٥٦١
شاهد در « يوشك » است كه مضارع « اوشك » مىباشد . و مثال مضارع براى « كاد » فرموده حقتعالى است : يكاد زيتها يضيئ . البتّه اهل لسان براى « اوشك » اسم فاعل را نيز افزوده و گفته‌اند « موشك » بكسر شين مانند آنچه در قول ابى سهم هزلى آمده :
فموشكة ارضنا ان تعود * خلاف الانيس وحوشا يبابا
يعنى : پس نزديكست زمين ما برگردد پس از آنكه انس گرفته شده در حالى كه بوحشت اندازنده و خراب شده باشد . شاهد در « موشكة » است كه اسم فاعل از « اوشك » مىباشد . مصنّف در شرح كافيه حكايت كرده است كه از « كاد » اسم فاعل استعمال مىشود و جوهرى گفته است كه مضارع « طفق » نيز در السنه اهل محاوره آمده . در كتاب شرح تسهيل مصنّف گفته است : نديدم غير از جوهرى اين مقاله را گفته باشد . و جماعتى از ادباء اسم فاعل « كرب » را نيز ذكر كرده‌اند چنانچه كسائى براى جعل مضارع آن را نيز مستعمل دانسته و اخفش مضارع و مصدر از « طفق » و « كاد » را مورد استعمال مىدانند . قوله : يكاد زيتها يضيئ : آيه ( 35 ) از سوره نور . قوله : و حكى فى شرح الكافية : ضمير فاعلى در « حكى » به مصنّف راجع است . قوله : قال فى شرح التّسهيل : ضمير فاعلى در « قال » به مصنّف عود مىكند . قوله : و لم اره لغيره : ضمير مفعولى در « اره » به استعمال مضارع براى طفق و ضمير مجرورى در « لغيره » به جوهرى راجع است . قوله : و المصدر منه : ضمير در « منه » به طفق عود مىكند .