دو عدد صحيح و نصف واحد را به صورت [ 5 / 2 ] مىنويسند و در خواندن آن را دو عدد صحيح و پنج دهم يا دو و نيم مىخوانند .
و مادر اينجا از اين قسم كسر بملاحظه اينكه قدماء از اهل حساب از آن يادى نكرده و اسمى نبردهاند نيز صحبتى بميان نمىآوريم چه آنكه كلّيه محاسبات كسرى در باب ارث و ساير ابحاث فقهى و غير فقهى مبتنى بر قسم دوّم از كسر يعنى كسر متعارفى مىباشد و شرح اين قسم از كسر در جلد اوّل از كتاب ميراث گذشت .
و بهر تقدير در كسر متعارفى دو عدد وجود دارد يكى بنام صورت كسر و ديگرى مخرج خوانده مىشود صورت را فوق خط كسرى و مخرج را زير آن رسم مىكنند به اين شكل 5 / 4 و هميشه عدد صورت از مخرج بايد كمتر باشد و معناى مخرج آن است كه مبلغى را مثلا به پنج قسمت و به عبارت ديگر به پنج واحد بخش كرده و چهار واحد آن را برداشتهايم و چنانچه ملاحظه مىشود پنج عدد صحيحى است كه رقم صورت يعنى چهار از آن بيرون آورده شده است .
شارح ( ره ) مىفرماين :
مخارج فرائض ششگانه يعنى نصف ( 2 / 1 ) و ثلث ( 3 / 1 ) و ربع ( 4 / 1 ) و سدس ( 6 / 1 ) و ثمن ( 8 / 1 ) و دو ثلث ( 3 / 2 ) پنج تا بوده زيرا مخرج دو تا از آنها با هم متحد است و آن ثلث و دو ثلث است چه آنكه مخرج هردو عدد ( 3 ) مىباشد .
بنابراين اگر در فريضه تنها نصفبر باشد همچون موردى كه زنى فوت كرده و از وى همسرش با مرتبه دوّم يعنى اخوه و اجداد باقيمانده باشند در اينجا اصل فريضه را بايد از دو حساب نمود يعنى آن را به دو
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 305
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٠٥