1 - ظاهر و آشكار .
2 - باطن و پنهان .
معادن ظاهر
مقصود از معادن ظاهر آن است كه تحصيل آنها محتاج به طلب و كاوش نباشد مانند معادن :
ياقوت و برام و قير و نفت و نمك و گوگرد و سنگ آسياب و گل سرشوى .
معادن باطن
مراد از معادن باطن آن است كه ظهور و بيرون آوردنش محتاج و موقوف به عمليّات باشد نظير معادن :
طلا و نقره و آهن و مس و سرب و بلور و فيروزه .
قوله : و منها المعادن : ضمير در [ منها ] بمشتركات راجعست .
قوله : كالياقوت : كلمه [ ياقوت ] را به همه رنگهاى متبلور اطلاق كردهاند ولى مراد از آن در اينجا سنگ ياقوت استكه نزد جواهرشناسان قديم ايرانى سنگى قيمتى و عزيز بشمار مىرفته است .
در كتاب [ يشت ] جلد اوّل صفحه 398 آمده است :
از سلمان فارسى نقل شده كه خداوند متعال ياقوت را در روز نوروز براى زينت مردمان بيافريد و زبرجد را در روز مهرجان و ايندو روز را با ساير ايّام سال فضيلت داد چنانچه ياقوت و زبرجد را بر ساير جواهرات . . .
و بهر تقدير در ماهيّت و جوهره اين سنگ گفتهاند :
ياقوت يك نوع آلومىنيم اكسيد متبلور است كه فرمولش عبارتست از :