حريم چشمه هزار ذراع در زمين سست و پانصد ذراع در زمين سخت مىباشد .
شارح ( ره ) مىفرماين :
مقدار مذكور از هر جانب چشمه مورد نظر و لحاظ است يعنى از جوانب چهارگانه هريك به شعاع هزار يا پانصد ذراع حريم چشمه مىباشد .
و مقصود از حريم چشمه مقدار مسافتى است كه ديگرى نتواند در آن احداث چشمه نمايد نه آنكه از مطلق احياء ممنوع باشد .
سپس مىفرماين :
تحديد حريم چشمه به مقدار مذكور هم شهرت روائى داشته و هم فتوائى ولى در قبال آن مرحوم ابن جنيد اسكافى فرموده است حدّ حريم چشمه تا مقدار مسافتى است كه اگر در آن مقدار چشمه ديگرى درآورند باعث ضرر به آن چشمه باشد و پس از انتفاء ضرر حريم به اتمام ميرسد .
مرحوم علامه حلّى در كتاب مختلف الشّيعه به اين نظريّه ميل پيدا نموده و آن را اختيار فرموده است و سپس وجه اختيار را اين طور تقرير فرموده است :
نصّى كه مشهور به آن عمل كردهاند يا ضعيف است و يا بفرض صحّت لازمست بر موضع ضرر اكتفاء شود و پس از انتفاء ضرر معنا ندارد باز آن را حريم چشمه بدانيم از اينرو در هر مقدار مسافتى كه استخراج چشمه ديگر موجب ضرر نباشد از حريم به حساب نيامده و شخص در بيرون آوردن چشمه مجاز است ولو در مسافت پانصدد يا هزار ذراعى مبادرت به آن نمايد
مضافا به اينكه عموم نصوص جواز احياء نيز دلالت بر مشروعيّت استخراج
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 405
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٠٥