ضمن فروش اينها زمين را نيز به تبع از آنها به مشترى مىتواند نقل دهد و اين حكم تا زمانى استمرار دارد كه از آثار چيزى در زمين باقى باشد و وقتى زائل شد دوباره زمين به حكم اوّلى خود بر مىگردد .
تبصره
اگر زمين مفتوح در حال فتح موات بود يا بعدا اين حالت بر آن عارض گرديد و سپس شخصى آن را احياء نمود يا موات و معمور بودنش در حال فتح مشتبه بوده و نتوانستيم هيچيك از اين دو امر را به كمك قرائن بدست آوريم يا زمين در دست كسى بود كه مدّعى ملكيّت آن بوده و بفساد ادّعايش علم نداشته باشيم در تمام اين صور حكم زمين همچون حكم زمينهائى است كه مملوك باشند مشروط به همان شرطيكه سابقا ذكرش نموديم يعنى در زمان غيبت امام عليه السلام بوده و يا اگر در عصر حضور است از امام عليه السلام اذن گرفته شده باشد لذا با حصول شرط مالك هر تصرّفى كه بخواهد مىتواند در آن بنمايد چه تصرّفات مالكانهاى از قبيل بيع و هبه و صلح و وقف يا غير اين قبيل از تصرّفات ديگر و حاصل آنكه زمين در اين موارد ديگر حكم اراضى مفتوحة عنوة را ندارد كه مالك خاصّى نداشته و از تصرّفات مزبور مسلمين ممنوع باشند .
قوله : لانّها للمسلمين قاطبة : ضمير در [ لانّها ] باراضى مفتوحة عنوة راجعست .
قوله : من وجد منهم ذلك اليوم و من يتجدّد : كلمه [ من ] موصوله بوده و [ وجد ] به صيغه مجهول مىباشد و ضمير در [ منهم ] به مسلمين عود كرده و مقصود از [ ذلك اليوم ] يوم الفتح مىباشد .
قوله : لا بمعنى ملك الرّقبة : مقصود از [ ملك الرّقبة ] اينستكه
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 383
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٨٣