قبل از تمام شدن و اكمال عقد يعنى انشاء ايجاب و قبول جمع و حاصل بوده يعنى بايع مالك مبيع و مشترى مالك ثمن و هردو نسبت بعوضين عالم باشند قطعا ثمره و نتيجه عقد كه نقل و انتقال است به واسطه اجراء و انشاء آن محقق مىشود ولى اگر برخى از شرائط فقط موجود بود گاهى از تخلّف و فقدان شرط غير موجود بطلان و فساد لازم مىآيد نظير انتفاء علم بعوضين و زمانى صحت عقد موقوف است بحصول شرط مفقود به اين معنا كه بمجرّد انتفاء شرط حكم بفساد عقد نمىكنند بلكه صحت مراعى و موقوف است بحصول آن و وقتى شرط مزبور حاصل شد عقد اثر خود را بخشيده و نقل و انتقال حاصل مىشود همچون اجازه مالك در عقد فضولى يا حصول موت در وصيّت .
بنابراين همانطورى كه در بيع فضولى نقل و انتقال بنفس عقد حاصل مىشود منتهى متوقف بر تحقق شرط يعنى اجازه مالك است در وصيّت نيز بنفس ايجاب و قبول مال الوصية از آن موصى له مىشود منتهى مشروط است بحصول موت فلذا وقتى قبول موصى له از فوت موصى بتأخير افتاد لاجرم حصول ملك متوقف بر تحقق آن بوده و قبل از حصولش نقل و انتقال حاصل نمىگردد اگرچه شرط يعنى موت موصى پيش از آن حادث شده باشد .
قوله : فهو امّا جزء السبب الخ : ضمير [ هو ] به قبول عائد است .
قوله : فيمتنع تقدم الملك عليه : ضمير در [ عليه ] به قبول عود مىكند .
قوله : و كونها من جملة العقود : ضمير در [ كونها ] بوصيّت
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 226
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٦