واحدو بعض الآخر ، و يتشعب من الأركان الأربعة صور كثيرة لا حصر لها بحسب شرط بعضها من أحدهما ، و الباقي من الآخر .
مرحوم مصنف مىفرماين :
شرح فارسى :
م : در عقد مزارعه جايز است كه يكى از متعاقدين صرفا زمين را داده و ديگرى ملتزم شود به دادن بذر و به جاى آوردن عمل و اعطاء عوامل .
مؤلف گويد :
مقصود از عوامل ابزار كار همچون گاوآهن و بيل و ريسمان و سطل و امثال آن مىباشد كه در ازمنه سابق از آنها استفاده ميشده و امروزه نظير ماشينهاى شخمزنى ( تراكتور ) و امثال آن مىباشد .
شارح ( ره ) مىفرماين :
اصل در مزارعه همين است كه مرحوم ماتن در متن فرمود يعنى يكى فقط زمين داده و باقى به عهده عامل باشد ولى جايز است از امور يادشده دو امرش را يكى داده و باقى به عهده ديگرى باشد ، مثلا زمين و عوامل را مالك داده و باقى را عامل ملتزم شود چنانچه مشروع است يكى از امور و مقدارى از باقى را يكى متعهد شود و باقى را طرف ديگر عهدهدار شود مثلا مالك زمين و برخى از آلات را آورده و باقى به عهده عامل باشد و حاصل آنكه از اركان چهارگانه ( زمين ، بذر ، عمل و عوامل ) مىتوان بملاحظه شرط نمودن برخى از آنها را از يكى و باقى را از ديگرى صور بسيار منشعب نمود كه حصر و حد نداشته باشد .
قوله : من احدهما الارض حسب : كلمه [ حسب ] بضم باء
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 303
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٠٣