در اين نوع از شواخص ابتداء خورشيد وقتى از جانب مشرق طلوع نمود سايه شاخص بسيار بلند به طرف مغرب منعكس مىشود و هرچه خورشيد بالا بيايد از مقدار سايه كاسته شده تا وقتى كه بالاى شاخص و مسامت آن قرار گيرد و بطور عمود بر آن بتابد كه در اين وقت شاخص سايه نداشته و هنگام زوال است سپس خورشيد از بالاى شاخص رد شده و به طرف مغرب مايل مىگردد لذا سايه بلندتر و كشيدهتر مىشود و سايه اين قسم از شاخص را اصطلاحا ظلّ مبسوط نامند .
شاخص موازى : شاخصى است كه در ديوار يا درختى كه مواجه با مشرق و مغرب باشد نصب شده همچون شكل ( 14 ) .
شكل ( 14 ) ( ) در اين قسم شاخص به عكس شاخص قائم در ابتداء طلوع خورشيد شاخص سايه نداشته و كمكم هرچه خورشيد اوج مىگيرد سايه در آن حادث و سپس زائد مىشود تا جائى كه سايه شاخص به قدر خود شاخص مىشود و آن وقتى است كه خورشيد مسامت با آن و بطور عمودى بتابد و اين هنگام زوال است سپس بعد از ميل خورشيد به طرف مغرب سايه آن بتدريج كاسته شده تا جائى كه بطور كلّى منعدم مىشود و آن وقت مغرب است ، سايه اين شاخص را ظلّ معكوس نامند .
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 47
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٧