قوله : بانّ مراده : يعنى مراد زمخشري .
قوله : والأولى ان تحمل الخ : وجه اينكه گفته مصنّف از كلام مجيب بهتر وأولى است اينستكه اگر ما بعد نفى مقرّبه مىبود همزه لازم بود بر سر آن داخل شود وچون داخل نشده معلوم ميشود مورد اقرار آن نيست پس بهتر آنستكه همزه را بر انكار توبيخى يا ابطالى حمل كنيم يعنى بگوئيم :
مقتضاى همزه اينستكه ما بعد آن واقع شده وفاعل را بر آن مورد ملامت يا توبيخ قرار دادهاند يا ملتزم شويم كه :
مقتضاى همزه آنستكه ما بعدش واقع نگرديده ومدّعى آن كاذب مىباشد .
قوله : أصلاتك تامرك الخ : آية ( 87 ) از سوره هود .
تجزيه وتركيب
همزه : از ادات استفهام .
صلاة : مبتدأ ، مضاف .
ك : مضافاليه .
تامرك : فعل وفاعل ومفعول ، خبر .
ان : ناصبه .
تترك : فعل مضارع منصوب ، مفرد ، مذكر ، مخاطب ، معلوم ، متعدي وضمير « أنت » در آن مستتر است باستتار وجوبي وفاعلش مىباشد واينفعل با « ان » در تأويل مصدر ومحلّا منصوب است تا منصوب بنزع خافض باشد وتقرير آن : أصلاتك تأمرك بان تترك الخ مىباشد .
ما : موصوله ، مفعول براي « تترك » .
يعبد : فعل مضارع ، معلوم ، مفرد ، مذكر ، غائب ، معلوم ، متعدي ومفعول آن ضمير متّصل منصوبى است كه به « ما » راجع است صله وعائد براي ماء موصوله .
آبائنا : مضاف ومضافاليه ، فاعل براي « يعبد » .
الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — صفحة 88
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٨