معناى هفتم تعجّب
معناى هفتم همزه تعجّب است مثل آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
ألم تر إلى ربّك كيف مدّ الظلّ ( آيا به جانب پروردگارت نظر نمىافكنى كه چطور سايه را بر سر عالميان گسترانيد ) .
شاهد در همزه « ألم تر الخ » است كه از آن معناى تعجّب فهميده مىشود .
معناى هشتم استبطاء
معناى هشتم همزه استبطاء ( طلب انجام كارى به بطوء وكندى ) مىباشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
ألم يأن للّذين آمنوا ( آيا وقت آن نرسيده كه مؤمنون . . . ) .
شاهد در همزه « ألم يأن » بوده كه براي استبطاء مىباشد يعنى خداوند از مؤمنين ميخواهد كه پس از گذشتن مدت مديدى قلبشان براي متذكر شدن بحقتعالى خاشع گردد .
سپس مصنّف گويد :
برخى از أدباء براي همزه معاني ديگرى نيز ذكر كردهاند كه از نظر ما هيچكدام صحيح نيست .
شرح
قوله : قد استقرّ عنده ثبوته أو نفيه : كلمه « استقرّ » يعنى ثابت وحتمي است وضمير مجرورى در « عنده » به مخاطب ودر « ثبوته » و « نفيه » به « امر » عود مىكند .
قوله : ويجب ان يليها الخ : ضمير در « يليها » به همزه راجع است .
قوله : كما يجب ذلك : مشاراليه « ذلك » پهلوى همزه درآمدن مىباشد .
قوله : أانت فعلت هذا : آية ( 62 ) از سوره أنبياء .