عباس نقل شده كه چيزى از بهشت در زمين ، جز حجرالأسود و مقام ابراهيم عليه السلام نيست و آن دو ، از گوهرهاى بهشتاند و اگر مشركان آن دو را لمس نكرده بودند ، هيچ دردمندى به آنها دست نمىكشيد مگر آن كه خداوند وى را شفا مىداد . ابوالوليد از مجاهد نقل مىكند كه بدون طهارت نبايد به مقام دست كشيد ؛ زيرا از آيات و نشانههاى خداوند است . « 1 » بعضى از مفسّران در تفسير آيهء . . . فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ . . . گفتهاند : مقصود از نشانههاى روشن ، جاى پاى ابراهيم عليه السلام بر مقام است . « 2 » در حقيقت اين مقام سنگى از بهشت بوده كه ايشان بر آن ايستاده و مردم را براى حج فرا مىخواندند : « هَلُمُّوا إِلَى الحَجِّ » « 3 » و نيز گفتهاند : كسانى كه در اين روزگار عازم حج مىشوند ، نداى ابراهيم عليه السلام را در آن روز لبيك گفتهاند . « 4 »
همچنين خداوند مىفرمايد : وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى . . . ؛ « 5 » « و مقام ابراهيم عليه السلام را نمازگاه قرار دهيد . » مفسران با استناد به رواياتى ، مىگويند : مردم فرمان يافتهاند كه در كنار اين مقام نماز گزارند ؛ « 6 » ازاينرو ، نبايد نماز طواف را جلوتر از مقام خواند .
ابراهيم عليه السلام فرمان يافت كه آن سنگ را قبلهء خود قرار دهد . لذا آن را كنار دَرِ كعبه
هامش
( 1 ) . ازرقى ، همان ، ص 324 ؛ فاكهى ، همان ، ج 1 ، ص 443 ؛ فاسى المكى ، همان ، ج 1 ، ص 338 . براى اطلاع ازاحاديث وارده در خصوص فضل مقام ابراهيم ، ر . ك . به : سائد بكلاش ، فضل الحجرالأسود و مقام ابراهيم .
( 2 ) . شيخ طوسى ، التبيان فى تفسير القرآن ، ج 2 ، ص 536 ؛ فاكهى ، همان ، ج 1 ، صص 450 و 451
اكنون قالب مسى كه بر روى مقام ديده مىشود به اندازه دو جاى پاى انسان فرو رفتگى دارد كه به عنوان نشانهاى از جاى پاى ابراهيم عليه السلام قرار داده شده است . به روايت امام صادق عليه السلام منظور از آيات بينات ، مقام ابراهيم عليه السلام ، حجرالأسود و حِجر اسماعيل عليه السلام است . ( كلينى ، همان ، ج 4 ، ص 223 ) .
شايان گفتن است كه آنچه از ظاهر قرآن مشخص است منظور از نشانههاى روشن ، مقام ابراهيم عليه السلام است نه جاى پاى او در مقام ، چرا كه آغاز اين آيه از بيت و كعبه سخن مىگويد و ضمير فيه به كعبه و بيت يا مسجد الحرام برمىگردد ، يعنى در آن جا نشانههاى روشنى مثل مقام ابراهيم عليه السلام است نه اين كه ضمير فيه به مقام ابراهيم عليه السلام برگردد كه بنا به قول بعضى در مقام ابراهيم عليه السلام ، جاى پاى او نشانه روشن باشد .
( 3 ) . فاكهى ، همان ، ج 1 ، ص 446 ؛ كلينى ، همان ، ج 4 ، ص 206 ؛ شيخ صدوق ، همان ، ج 2 ، ص 150
( 4 ) . « وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ » . ( حج : 27 )
( 5 ) . بقره : 125
( 6 ) . شيخ طوسى ، تهذيب الاحكام ، ج 5 ، ص 140 ؛ ابن حجر عسقلانى ، فتح البارى بشرح صحيح البخارى ، ج 3 ، ص 344