13 - حِجْر اسماعيل عليه السلام
حِجر اسماعيل عليه السلام ميان ركن شمالى و ركن غربىِ كعبه قرار دارد . « حِجْر » به معناى پناه و دامن است و از اين رو به اسماعيل عليه السلام منسوب كردهاند كه وقتى ديوارهاى كعبه بر افراشته شد ، او براى پناه بردن از گرماى خورشيد ، در سايه و كنار اين ديوار مىنشست و يا اينكه سايبانى كنار آن براى خود مىساخت و در آن پناه مىگرفت ؛ چون اسماعيل عليه السلام درگذشت ، او را در همان مكان مدفون ساختند . قريش در بازسازى كعبه ، حجر را به خاطر عدم توانايى مالى در بازسازى كامل ، از كعبه بيرون گذاشتند ؛ يعنى حدود سه متر . بنابراين ، از ديوار كعبه تا 3 متر در طول ، جزو كعبه است . طول حِجر 80 / 6 متر است . عبداللَّه بن زبير ، هنگام تجديد بناى كعبه ، حِجر را حفر كرد و در آن سنگى به رنگ سبز يافت ؛ از قريش در اين باره پرسيد ، عبداللَّه بن صفوان گفت : گور اسماعيل عليه السلام است ؛ لذا ابن زبير آن را به حال خود رها كرد . او در اين حفريات پايههاى كعبه در زمان ابراهيم عليه السلام را كشف كرد و آن را بر همان اساس بازسازى كرد . بنابراين ، حِجر اسماعيل كنونى ، در دوران وى جزو بيت قرار گرفت .
پيامبر صلى الله عليه و آله به عايشه فرمودند : هرگاه خواستى دركعبه نماز بگزارى ، درحجرنمازگزار كه بخشى از كعبه است ، ليكن قوم تو آنگاه كه كعبه را مىساختند ، از طول آن كاستند و آن را بيرون كعبه قرار دادند . اين گفتهء پيامبر صلى الله عليه و آله نيز سندى است براى اين كه طواف در داخل حجر جايز نيست .
حِجر كه اكنون با نيم دايرهاى كوتاه محصور شده ، داراى ديوارى به ارتفاع 32 / 1 متر و پهناى 5 / 1 با دو درِ شرقى و غربى است . طول آن از ديوار كعبه ( زير ناودان طلا ) تا ديوار حِجر ، حدود 80 / 6 متر و عرض آن ميان دو در شرقى و غربى 77 / 8 متر است . از اين مقدار سه متر آن ، كه از ديوار كعبه آغاز مىشود ، در طول ، جزو كعبه و بناى اصلى است . در دورهء منصور عباسى ، زمين آن با سنگ مرمر پوشيده شد و در سالهاى 161 ق .
و 283 ق . و سالهاى بعد نيز همواره سنگهاى حِجْر را تعويض و ترميم مىكردهاند و اكنون نيز با سنگ مرمر مفروش است . اما آنچه مشهور است كه در حجر ، دختر ، همسر و