پس از نزول آيهء مورد اشاره ، « مسجد ضرار » نام گرفت ، تخريب كنند . اصحاب نيز هجوم برده و آن را خراب كردند و سپس سوزاندند . « 1 »
گفتنى است ، منظور از « أَوِّلِ يَوْمٍ » ، در قرآن كريم اوّلين روزهاى هجرت است و قبا نخستين مسجدى است كه به دست پيامبر صلى الله عليه و آله و مهاجران و انصار ساخته شد .
در فضيلت مسجد قبا روايات زيادى وجود دارد . از جمله اين كه : دو ركعت نماز در مسجد قبا برابر با يك عمره است . « 2 » همچنين روايت شده كه پيامبرخدا هر شنبه با پاى پياده يا سواره به مسجد قبا مىآمد و در آن نماز مىگزارد . « 3 » پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمود :
« دو ركعت نماز در مسجد قبا براى من بهتر از آن است كه دوبار به بيتالمقدس بروم . اگر مىدانستند در قبا چيست جگرهاى شتران را مىزدند و به سوى آن مىتاختند تا از فضيلتش بهرهمند شوند . » « 4 »
مسجد قبا در دوران عثمان بن عفّان تعمير و گسترش يافت . « 5 » در زمان عمر ابن عبدالعزيز ( 87 ق . ) و نيز پس از آن ، در دورانهاى ديگر تا زمان سعودى ، بارها تعمير و گسترش و بازسازى شد « 6 » ولى در دوران سعودى تعميرى اساسى يافت . اين توسعه از سال 1405 ق . شروع شد و مساحت آن از 1352 متر به 7465 متر مربع رسيد و 56 گنبد بر آن ساخته شد كه قطر هر يك 30 / 5 متر و ارتفاع آن نيز بين 24 - 18 متر بود . چهار مناره نيز به ارتفاع 42 متر بر گوشههاى آن ساختند . خانهء كلثوم بن هدم ، كه پيامبر صلى الله عليه و آله در اولين روزها
هامش
( 1 ) . طبرى ، جامع البيان فى تفسير القرآن ، ج 11 ، ص 17 ؛ ابن هشام ، همان ، ج 2 ، ص 529
( 2 ) . ابى بكر الهيثمى ، همان ، ج ، ص 252 ؛ متقى الهندى ، منتخب كنزل العمال فى سنن والاقوال ، ج 5 ، ص 359 ؛ سعدى المقدسى ، فضائل الاعمال ، ص 91 ؛ محمد بن محمد بن سليمان ، همان ، ج 1 ، ص 563
( 3 ) . نسائى ، سنن ، ، ج 2 ، ص 37 ؛ ابن حجر عسقلانى ، همان ، ج 3 ، ص 53 ، آلبانى ، صحيح سنن نسائى ، ج 1 ، ص 563 ؛ محمد بن محمد بن سليمان ، همان ، ج 1 ، ص 565
( 4 ) . ابن شبه ، همان ، ج 1 ، ص 42 ؛ متقى الهندى ، همان ، ج 5 ، ص 359
( 5 ) . اين تغيير عمدتاً در جهت شمال و شرق مسجد بوده است .
( 6 ) . كسانى كه بر مسجد قبا تعميراتى انجام دادهاند ، عبارتاند از : ابو يعلى حسينى ( 435 ق . ) - جمال الديناصفهانى ( 555 ق . ) - ناصر بن قلاوون ( 733 ق . ) - اشرف قايتباى ( 840 ق . ) - سلطان محمود عثمانى و عبدالحميد ( 1240 - 1245 ق . ) .