و ديدار مردم قرار دادند . ايشان تصميم گرفتند براى شناسايى بهترِ منطقهء يثرب و موقعيت يهود ، چند روزى در اين قريه اقامت گزينند و اين انگيزهاى شد تا نخستين پايگاه عبادى را در آخرين ايستگاه هجرت به دست خود بنا كنند . ديرى نپاييد كه على عليه السلام نيز در اين روزها وارد قبا شد و به گفتهء ابن اسحاق كنار پيامبر صلى الله عليه و آله در خانهء كلثوم بن هدم ساكن گرديد و ابوبكر بن ابى قحافه كه از قبل ، همراه پيامبر صلى الله عليه و آله بود نيز در منزل خُبيب بن اساف ، در سُنح ( يك مايلى مدينه ) استقرار يافت . « 1 »
1 . مسجد قُبا
پيامبر صلى الله عليه و آله كنار خانهء كلثوم بن هدم ، « مِرْبدى » « 2 » را ، كه به وى متعلّق بود ، خريد و پىريزى و بناى مسجد قبا را آغاز كرد . اين امر بنا به تقاضاى ساكنان اين محل انجام گرفت . ايشان مساحت مسجد را در خط سير شتر خويش مشخص كردند . « 3 » و خود خط قبله را تعيين نمودند و دوش به دوش اصحاب ، به ساختن آن پرداختند .
مسجد در شمال خانهء كلثومبن هدم و در غرب خانهء سعدبن خيثمه « 4 » قرار داشت .
ديوارهاى آن با سنگ و خشت بر افراشته شد و سقفش بر روى سه رديف ستون استوار گرديد . جاى محراب پيامبر صلى الله عليه و آله را نيز ، قبل از تغيير قبله ، در ديوار شمالى مسجد قرار دادند . « 5 » به گفتهء ابن شبه ، طول و عرض آن مساوى و 66 ذراع ؛ يعنى حدود 34 متر بود .
ارتفاع ديوار 17 ذراع ( هشت متر ) ، طول حياط از داخل پنجاه ذراع ( 24 متر ) و عرض آن
هامش
( 1 ) . سمهودى ، وفاء الوفا باخبار دار المصطفى ، ج 1 ، ص 249 ؛ ابن هشام ، همانجا .
( 2 ) . « مِرْبد » به زمينى مىگفتهاند كه براى خشكانيدن و پهن كردن خرما استفاده مىشده است .
( 3 ) . محمد بن سليمان ، جمع الفوائد ، ج 1 ، ص 565 ؛ ديار بكرى ، تاريخ الخميس فى احوال انفس النفيس ، ج 1 ، ص 338
( 4 ) . خانهء سعد بن خيثمه در آن هنگام نمازگاه مسلمانان مدينه بود كه نمازهاى جمعه را در آن مىخواندند . اين خانه بعدها به مسجد تبديل شد . اين صحابى جليلالقدر در غزوهء احد به شهادت رسيد .
( 5 ) . تا دهههاى گذشته مكان نماز پيامبر صلى الله عليه و آله در شمال مسجد قبا ( به سوى بيتالمقدس ) به وسيلهء محرابىمشخص شده بود كه اكنون برداشته شده است .